SALVADOR DALI

Salvador Dalí urodził się 11 maja 1904 roku w małym mieście Figueres w Katalinii w północnej Hiszpanii. Katalonię a szczególnie dworzec w Perpignan uważał za centrum świata. Katalońskie pochodzenie stanowi klucz do zrozumienia jego twórczości. Życie i twórczość Salvadora Dali są ze sobą nierozłącznie powiązane. Trudno jest zrozumieć jego dzieła bez znajomości jego biografii.

Ojciec, Salvadora Dali był miejscowym notariuszem, a matka, pochodziła z szanowanej barcelońskiej rodziny. Rodzice dali mu na imię Salvador czyli zbawca , gdyż jak twierdził artysta była mu pisana rola zbawcy malarstwa. Był jednym z  najwybitniejszych, a  zarazem najciekawszych przedstawicieli surrealizmu, który nawet po śmierci wzbudzał wiele kontrowersji. Swój sukces zawdzięczał pasji, która towarzyszyła mu od dziecka. Jego talent artystyczny był widoczny już w okresie dzieciństwa , mając 6 lat namalował swój pierwszy obraz. W tym czasie „chciał zostać kucharką – upierał się przy rodzaju żeńskim, kiedy miał siedem lat, zapragnął zostać Napoleonem.” Lekcje rysunku zaczął pobierać w wieku dziesięciu lat, a mając czternaście z  sukcesem wystawiał swoje obrazy. Jego pierwsze zauroczenie sztuką wiązało się z impresjonizmem, który poznawał dzięki znajomemu ojca , katalońskiemu artyście, Ramonowi Pichot. Doświadczenia dzieciństwa i okresu dojrzewania były główną siłą napędową przez cały okres kariery Dalego. Już jako dziecko przejawiał potrzebę zwrócenia na siebie uwagi, np. chcąc popisać się przed kolegami ryzykował złamanie karku skacząc z bardzo dużej wysokości. Jako nastolatek Dali malował nieustannie. Krajobraz Cadaqués, obecny w jago dojrzałych pracach, był jego stałym tematem, podobnie jak sceny z życia codziennego w Hiszpanii, a także kopie dzieł uznanych mistrzów. W wieku 15 lat Dali wraz ze swoimi kolegami wydał pismo o nazwie „Studium” zawierające przygotowany przez siebie dział poświęcony wielkim mistrzom malarstwa. Przebieg szkolnej nauki Salvadora nie był chwalebny. Po zakończeniu podstawowej edukacji w szkole katolickiej, chodził do gimnazjum księży Marianów, jedynej szkoły w Figueres, w której można było zdawać maturę. Mimo iż w czasach szkolnych mógł poszczycić się co najwyżej przeciętnymi wynikami, z egzaminów maturalnych otrzymał bardzo dobre oceny. W 1922 po maturze, przez długi czas usiłował nakłonić ojca na zgodę do studiowania w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Madrycie. Upór i  poparcie profesora Nuneza przełamały wreszcie opory ojca, który ostatecznie zezwolił na studia. Podczas pobytu w stolicy Salvador mieszkał w  akademiku dla studentów z wyższych sfer, powszechnie uważanym za nowoczesny i otwarty na europejską awangardę. Studia a zwłaszcza profesorowie rozczarowali jednak młodego artystę. Byli oni jeszcze na etapie, który on pozostawił już za sobą. Po dwóch latach został usunięty z uczelni na dwanaście miesięcy za nakłanianie studentów do protestu przeciwko mianowaniu profesorem malarza średniej klasy i  podważanie kompetencji swoich profesorów. Jesienią 1925 roku Dali wrócił do Akademii, jednak 20 października następnego roku został ostatecznie relegowany ze szkoły za incydent w czasie egzaminów końcowych, na którym stwierdził przed komisją, że nie jest ona dostatecznie wykwalifikowana, by móc go oceniać. Akademia nie miała mu już nic do zaoferowania, było za późno, Salvador stał się już Dalim. Najwybitniejszym wkładem Dalego w surrealizm było wypracowanie metody paranoiczno – krytycznej, polegającej na fałszywej interpretacji rzeczywistości. Za Zygmuntem Freudem podkreśla znaczenie snów i swobodnych skojarzeń dla wydobywania z podświadomości na światło dzienne wspomnień i przeżyć. Krytyczna paranoja polegała głównie na tym, aby za pomocą halucynacji umysłowości pokazać nowe motywy w już istniejących obrazach i obiektach. Paranoiczno – krytyczna twórczość Dalego nie oferuje wyważonego opisu rzeczywistości, lecz za pośrednictwem urojeń pragnie wzbogacać to, co przedstawione, o dowolne skojarzenia. Ogromny wpływ na twórczość Salvadora miało poznanie w 1929 r. miłości jego życia, Heleny Diankovej, która dla niego odeszła od poprzedniego męża, aby w 1934 r. wziąć ślub cywilny. Do 1948 r. podróżowali po Europie, a później można ich było spotkać głównie w Hiszpanii i Francji. 1974 to rok, w którym Salvador Dali otworzył pierwsze zaprojektowane przez niego muzeum (Teatro Museo Dalí) w jego rodzinnym mieście.

Twórczość Dalego należy do nurtu przedstawiającego. Posługując się tradycyjną techniką w sposób iluzjonistyczny imitował materialność przedmiotów łącząc je w fantastyczny, niespotykany w świecie realnym sposób, przez co uzyskiwał efekt dziwności, niezwykłości i tajemniczości (np. miękkie jak naleśniki zegarki czy kawałek zdartej skóry mrugający powieką). Obrazy Dalego cechuje doskonały rysunek, fotograficzna dokładność w przedstawianiu szczegółów oraz nastrój wizji i halucynacji, często z erotycznymi podtekstami. Dali wraz z Buñuelem nakręcił 2 filmy surrealistyczne: Pies andaluzyjski (1928) i Złoty wiek (1931). Zajmował się także rzeźbą, architekturą wnętrz i ilustracją książkową (ilustracje do Don Kichota) oraz projektował scenografie i biżuterię. Był obdarzony niezwykłą umiejętnością autopromocji, słynął ze skandali przyciągających uwagę środków masowego przekazu, które uczyniły z niego jednego z najgłośniejszych artystów XX w.

Ostatnie dwadzieścia lat życia Dalego stało pod znakiem sławy i bogactwa. Od 1970 roku jego średni dochód roczny był szacowany na milion dolarów. 26 maja 1978 roku został zagranicznym członkiem nadzwyczajnym Akademie des Beaux Artes de France.

Tuż przed śmiercią Dali ustalił szczegóły swojego pogrzebu. W testamencie cały swój majątek zapisał Królestwu Hiszpanii. Zmarł 23 stycznia 1989 r. na zawał serca.

Sztuka Dalego stała się już za jego życia, wielką ikoną mediów i znakiem handlowym. Jego obraz „Trwałość pamięci„, znany także jako „Miękkie zegary”, stał się symbolem surrealizmu. Do najbardziej znanych obrazów należą: Płonąca żyrafa, Trwałość pamięci, Sen oraz Metamorfoza Narcyza. Salvador Dali z pewnością jest fenomenem w dziejach sztuk plastycznych dwudziestego wieku. Tylko jemu udało się połączyć sukces komercyjny z uznaniem ekspertów, opinię eksperymentatora ze sławą gwiazdora kultury masowej oraz szaleństwo artysty z trzeźwością biznesmena.

Bibliografia:

Bunel Lewis „Ostatnie tchnienie” Warszawa 1989r.,

Gilles Neret „Salvador Dali” Warszawa 2005r.,

Marco Di Capua „Salvador Dali. Życie i Twórczość” Warszawa 2004r.

Magdalena Balicka

studentka, Kulturoznawstwo UMCS II rok