Encyklopedia „Epistema”

Samizdat

Nazwa druków (drugi obieg literatury) ukazujących się poza oficjalnym obiegiem, najczęściej wydawanych prywatnymi środkami. Określenie i pochodzenie ma proweniencje rosyjską (od samodiejatielnoje izdatielstwo – dosłownie „wydawnictwo samodzielne”, izdatielstwo – „wydawnictwo”).

Po okresie stalinowskim w formie samizdatów wydawane były utwory czołowych rosyjskich pisarzy „niewygodnych” dla ówczesnego ustroju m. in: Anny A. Achmatowej, Josifa Brodskiego, Marii I. Cwietajewej, Osipa Mandelsztama. Z czasem dołączali do nich inni artyści, unikający cenzury. Proceder ten w Rosji trwał do okresu pierestrojki.

Na gruncie polskiej literatury i sztuki wydawnictwo nieoficjalne w przeważającej części dotyczyło poetów z „pokolenia ‘68” m. in. Stanisława Barańczaka, Jacka Bierezina, Ryszarda Krynickiego, Leszka Szarugi, Adama Zagajewskiego, młodszych poetów: Bronisława Maja, Antoniego Pawlaka, Jana Polkowskiego. Szczególnie wzmożoną aktywność samizdatów rejestrowano po wprowadzeniu stanu wojennego, sprzyjały temu liczne podziemne wydawnictwa i czasopisma.

Więcej na ten temat patrz „Drugi i trzeci obieg literatury w Polsce”.

Tomasz Majdosz

Galeria zdjęć

Wybrana literatura przedmiotu:

Joanna Hobot, Gra z cenzurą w poezji Nowej Fali (1968-1976), Kraków 2000.

Władysław Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa 2000, [hasło „samizdat”].

Czesław Miłosz, O Josifie Brodskim, [w:] Josif Brodski, 82 wiersze i poematy, wybór i opracowanie Stanisław Barańczak, przedmowa Czesław Miłosz, Kraków 1989.

Tadeusz Nyczek, Powiedz tylko słowo. Szkice literackie wokół „pokolenia ‘68”, Londyn 1985.

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji
Creative Commons 2.5 Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
——————————————————————————————–