Encyklopedia „Epistema”

PRERAFAELICI

Bractwo Prerafaelitów było stowarzyszeniem malarzy założonym w Londynie w roku 1848. Najznamienitszymi członkami bractwa byli William Holman Hunt, John Everett Millais i Dante Gabriel Rossetti. Na początku rzekomo tajne stowarzyszenie miało na celu zwalczenie akademickich metod nauczania i sztuki oficjalnie uznawanej. Podobne młodzieńcze rewolty nie były wówczas niczym nowym. Już na początku wieku uczniowie Davida buntowali się przeciwko swojemu mistrzowi. Przeciw akademii występowali młodzi niemieccy artyści, którzy w 1810 roku w Rzymie utworzyli Bractwo św. Łukasza, zwani później Nazareńczykami. Przed wystąpieniem prerafaelitów sztuka brytyjska zdominowana była przez twórców związanych z Akademią Królewską, powołaną w początkach panowania Jerzego III, a zwłaszcza przez pierwszego rektora Akademii Joshuę Reynoldsa. W przeciwieństwie do takich artystów, jak Turner czy Constable, twórcy związani z akademią malowali według ściśle określonych, od dawna przyjętych reguł. Trzej młodzi prerafaelici rozmyślnie rzucili wyzwanie tradycyjnemu rozumieniu sztuki. W manifeście opublikowanym w czterech numerach periodyku The Germ (Związek) ogłosili, że będą malowali z natury, zachowując obiektywizm, prostotę i szczerość, wzorując się na najlepszych osiągnięciach dawnej sztuki – zwłaszcza sztuki z okresu przed Rafaelem.

Naśladując prace wielkich artystów włoskich, poprzedników Rafaela, członkowie Bractwa wykonywali drobiazgowe studia kolorów, odtwarzając blask i czystość barw w wilgotnym białym podłożu. Popadli w przesadną drobiazgowość w doborze właściwego tła i modeli dla swoich obrazów. Poszukując nośnych, znaczących tematów, szukali natchnienia w Biblii. Najbardziej znaczące z tych wczesnych dzieł to: Światłość świata i Najemny pasterz Hunta, Chrystus w domu swoich rodziców Millaisa oraz dwie wersje Zwiastowania Rossettiego. Początkowo krytycy, odnosili się do prerafaelitów wrogo. Nie podobał się im rodzaj realizmu, ukazujący ojca Chrystusa jako człowieka pracy o brudnych paznokciach, czy Dziewicy jako zwykłej młodej dziewczyny. Prerafaelici postrzegani byli jako stawiający się wyżej od samego Rafaela, członków bractwa podejrzewano także o sprzyjanie katolicyzmowi . Cele bractwa okazały się na dłuższą metę zbyt wzniosłe zarówno dla żywej wyobraźni Rossettiego, jak i niesfornego temperamentu Millaisa. Tylko Hunt pozostał wierny ideałom Bractwa.

Hunt, syn londyńskiego magazyniera, z wielka determinacją dążył do realizacji swego artystycznego powołania. Uważał, że ewangeliczne przesłanie może przekazać nie tylko w obrazie o temacie biblijnym, lecz także współczesnym. Podejmując zarówno aktualne tematy obyczajowe, jak religijne, realizował program sztuki moralnie budującej, pełnej biblijnych odniesień i pouczeń. Najbardziej znanym jego dziełem jest Przebudzenie sumienia.

Znaczna część twórczości prerafaelickiej jest jednak bardzo daleka od problemów współczesności, jest natomiast ucieczką w świat imaginacyjny, poetycki i legendarny. Taka była przede wszystkim twórczość duchowego przywódcy Bractwa, malarza i poety Dantego Gabriela Rossettiego. Wniósł on do Bractwa aurę spiskowej tajności, a także swa charyzmatyczną osobowość. Rossetti zasłużony dla odkrycia sztuki Williama Blake’a, tak jak Blake uważał, że malarstwo i poezja dopełniają się nawzajem. W przeciwieństwie do dydaktyczno-moralizującej sztuki Hunta, malarstwo Rossettiego jest nadwyraz poetyckie. Artystę inspirowały dzieła Dantego, którego Rossetti był tłumaczem i wielbicielem, a także legendy arturiańskie i współczesna angielska poezja. Wydarzenia jego burzliwego, pełnego namiętności życia osobistego stapiają się w jedno z literacką inspiracją. Takim jest obraz Beata Beatrix, poświęcony pamięci zmarłej w tragicznych okolicznościach żony Elisabeth Siddal. W latach 1848-1850 Rossetti namalował dwa obrazy o tematyce religijnej, Dziewczęce lata Marii Panny oraz Ancilla Domini! przedstawiający Zwiastowanie, obecnie w zbiorach Tate Gallery. Skromne wnętrza, w których rozgrywają się namalowane sceny, oraz starannie odtworzone szczegóły obydwu obrazów krytyka uznała za obraźliwe, niewspółgrające z religijnym tematem. Sama królowa Wiktoria zapragnęła obejrzeć płótna, by przekonać się, czy rzeczywiście były prowokujące. W 1860 roku rozpoczęła się druga faza ruchu, odznaczająca się użyciem w obrazach płynnych linii określanym mianem soft edge. W tym okresie Rossetti przeniósł uwagę ze średniowiecza na sztukę dojrzałego renesansu, głównie na XVI wieczny portret, i zaczął malować postacie kobiece, niewinne lub zmysłowe, o pięknych twarzach, pełne tajemniczego uroku, Kobieta z obrazów Rossettiego jest w połowie boginią, w połowie faemme fatale, z jednej strony angielska, zrodzona z poezji Dantego, z drugiej perwersyjna, symbolizująca zło. W dojrzałym okresie twórczości artysta malował żonę przyjaciela Williama Morrisa – Jane Burden, delikatną istotę o zagadkowej twarzy.

Millais celował w obrazach wywołujących silny uczuciowy rezonans. Jego szekspirowska „Ofelia” została zakupiona zanim jeszcze opuściła pracownię. Temat był modny – samobójcza śmierć Ofelii, doprowadzonej do obłędu – zainspirował wielu artystów wiktoriańskich. Przedstawiając jedną z najsłynniejszych scen szaleństw, jakie zna literatura, Millais podszedł do swej pracy sumiennie i metodycznie. Idąc za tekstem szekspirowskim, odtworzył wiele kwiatów i krzewów w większości przesiąkniętych symbolicznym znaczeniem. Do postaci pozowała ofiarnie moknąc w wannie niegdyś muza Bractwa i ukochana Rossettiego, Elisabeth Siddal. Ofelia obsypana drobnymi kwiatami, pogrąża się w wodzie z bezwolnie rozłożonymi rękami, ma lekko rozchylone usta – pomimo wierności detalu z obrazu emanuje symboliczno-erotyczna aura. Dzieło te zapoczątkowało psychoanalityczne analizy prac Millaisa. W odróżnieniu od innych prerafaelitów, łączył w swojej twórczości romantyczne, średniowieczne watki z dzieł Rossettiego z drobiazgowością i precyzją Hunta, występując przeciw sztuce akademickiej. Kiedy z 1861 roku wybrano go na członka zrzeszonego londyńskiej Akademii, zaczął uprawiać malarstwo oficjalne. W okresie rozpadu grupy prerafaelitów był już znanym artystą, a myśl o łatwych dochodach skłoniła go do porzucenia malarstwa narracyjnego i rygorystycznej techniki, na rzecz scen o charakterze sentymentalnym i portretów. W latach 60. Zaczął malować obrazy w stylu wiktoriańskim, odnosząc sukces ekonomiczny i dużo większą popularność niż pozostali prerafaelici. W 1863 roku Millais został członkiem Royal Academy a w roku śmierci 1896 wybrano go na prezesa tej instytucji.

Choć bractwo rozwiązało się około roku 1853, jego dokonania inspirowały już wówczas wielu innych artystów. Jednym z czołowych zwolenniku nadawanego sztuce przez prerafaelitów był Ford Madox Brown. Urodzony za granicą i tam wykształcony nie szukał natchnienia w Biblii w odróżnienia od wczesnej twórczości członków Bractwa.

Magdalena Gruba

Wybrana literatura przedmiotu:

Jeffer Von Jarno, Rossetti, Monachium 1974
Konopacki Adam, Prerafaelici, Arkady, Warszawa 1989
Konopacki Adam, William Blake, Arkady, Warszawa 1987
Poprzęcka Maria, Prerafaelici i esteci,[w:] „Sztuka Świata”, t. 8, Arkady, Warszawa 2000
Swinglehurst Edmunt, Prerafaelici, Muza, Warszawa 2000
Żuławski Marek, Od Hogartha do BaconaOd Hogartha do Bacona, Warszawa 1973
Wielki Słownik Malarzy, t. 3, „Rzeczpospolita”, Warszawa 2006

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji

Creative Commons 2.5
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
-Na tych samych warunkach 2.5 Polska
——————————————————————————————–