Tekst jest fragmentem książki „Zarządzanie finansami projektu europejskiego” Marka Dylewskiego, Beaty Filipiak, Adriana Guranowskiego, Joanny Hołub-Iwan (Wydawnictwo C.H. Beck, 2009). Zamieszczenie w celach informacyjnych za zgodą Wydawcy.

Notkę o książce znajdziesz tutaj:
http://wiedzaiedukacja.eu/archives/13369

Ewaluacja projektu europejskiego — ewaluacja midterm

Ewaluacja prowadzona w połowie okresu programowania (midterm) bada, w świetle ewaluacji ex ante, wstępne wyniki pomocy, jej stosowność oraz stopień osiągnięcia celów. Ocenia również wykorzystanie środków finansowych oraz działania podejmowane w zakresie monitorowania i wdrażania pomocy.

Ewaluacja w połowie okresu programowania jest dokonywana w oparciu o trzy kryteria ewaluacyjne: skuteczności, efektywności oraz odpowiedniości (stosowności). Pozwala to na kompleksowe zbadanie procesu realizacji programu, a w konsekwencji umożliwia dokonanie odpowiednich zmian w dokumentach programowych oraz w systemie wdrażania programu, prowadzących do osiągnięcia założonych celów społeczno-gospodarczych w regionie lub sektorze.

Ewaluacja w połowie okresu programowania w oparciu o kryterium skuteczności dotyczy przede wszystkim określenia wstępnych efektów wdrażanej pomocy oraz stopnia osiągnięcia założonych celów. Ewaluacja w połowie okresu programowania skupia się przede wszystkim na badaniu stopnia osiągnięcia celów zdefiniowanych na poziomie działań programów operacyjnych, jednolitych dokumentów programowych oraz uzupełnień programów. Na podstawie takiej analizy oraz agregacji wyników poszczególnych działań możliwa staje się również ocena osiągnięcia celów, które zostały zdefiniowane na poziomie priorytetów.

Na etapie ewaluacji w połowie okresu programowania w oparciu o kryterium skuteczności niezmiernie istotne jest ocenienie wpływu programów na realizację horyzontalnych priorytetów Unii Europejskiej. Chodzi o zbadanie dotychczasowego wpływu programu na cele związane z polityką równych szans kobiet i mężczyzn oraz polityką ochrony środowiska. Muszą być także wzięte pod uwagę cele dotyczące polityki zatrudnienia, małych i średnich przedsiębiorstw, konkurencyjności, innowacyjności, społeczeństwa informacyjnego, rozwoju lokalnego oraz rozwoju obszarów wiejskich. Niezwykle ważne jest też odwoływanie się do ewaluacji ex ante, której jednym z podstawowych założeń było dokonanie oceny danego programu w świetle wyżej wymienionych rodzajów polityki horyzontalnej.

Programy finansowane z funduszy strukturalnych są programowane w perspektywie wieloletniej. Ponieważ w tak długim okresie mogą dokonać się znaczne zmiany środowiska, w którym funkcjonuje program, stawiające pod znakiem zapytania możliwość dalszego wdrażania programu zgodnie z wcześniej zatwierdzonymi założeniami, niezbędne staje się przeprowadzenie ewaluacji tych dokumentów pod kątem ich odpowiedniości (stosowności).

Z uwagi na to, że decyzja Komisji Europejskiej zatwierdzająca dany plan rozwoju lub program operacyjny dotyczy priorytetów i działań, które będą realizowane przez kilkanaście lat, ewaluacja w połowie okresu programowania pozwala ocenić, czy założenia, na których opierał się dany program w momencie rozpoczynania wdrażania, nadal są aktualne, pomimo dokonujących się zmian warunków funkcjonowania programu. W ewaluacji w połowie okresu programowania, prowadzonej w oparciu o kryterium odpowiedniości, należy uwzględnić cztery — wzajemnie ze sobą powiązane — elementy:
•    wyniki ewaluacji ex post poprzedniego programu,
•    odpowiedniość analizy sytuacji społeczno-gospodarczej,
•    odpowiedniość strategii programu,
•    odpowiedniość celów i ich skwantyfikowanej wartości na poziomie produktów, rezultatów oraz oddziaływania.

Ewaluacja kryterium efektywności w połowie okresu programowania dotyczy dwóch kwestii:
•    oceny dotychczasowych efektów programów w stosunku do poniesionych nakładów,
•    oceny systemów wdrażania programów.

Efektywność kosztowa programów wynika m.in. ze sprawności ich wdrażania. Stąd drugim obszarem zainteresowań ekspertów prowadzących ewaluację programów strukturalnych w połowie okresu programowania jest jakość systemów zarządzania programami. W ten sposób ewaluacja w pewien sposób upodabnia się do kontroli, z tym zastrzeżeniem, że w przypadku ewaluacji nacisk kładzie się na powiązanie sprawności procesu zarządzania programem z efektami generowanymi w ramach tego programu.

Po kilkudziesięciu miesiącach wdrażania programów na etapie ewaluacji w połowie okresu programowania ocenia się przejrzystość zasad realizacji programów. W tym celu ocenia się klarowność podziału kompetencji pomiędzy podmioty zaangażowane we wdrażanie programu oraz jakość pracy tych podmiotów w odniesieniu do zadań im przypisanych. Zadaniem ewaluatorów jest wskazanie tych elementów systemu wdrażania, które utrudniają (lub potencjalnie mogą utrudnić) osiągnięcie zaplanowanych celów. Bada się kryteria i procedury wyboru projektów w ramach poszczególnych działań oraz zasady kontroli projektów zatwierdzonych do realizacji.