Tekst jest fragmentem książki „Zarządzanie finansami” Colina Barrowa (Wydawnictwo Onepress, 2009). Zamieszczenie w celach informacyjnych za zgodą Wydawcy.

Notkę o książce znajdziesz tutaj:
http://wiedzaiedukacja.eu/archives/18207

Składniki kosztów

Wiedza na temat zachowania kosztów przy zmieniających się wzorcach sprzedaży to bardzo ważny obszar zagadnień dla osób podejmujących decyzje. To właśnie dynamiczna natura każdego przedsiębiorstwa sprawia, że słuszne decyzje związane z kosztami są kluczem do przetrwania. Jeżeli sytuacja jest statyczna i przewidywalna, to zyski są pewne. Jeżeli jednak np. wartość sprzedaży nie jest pewna, to sytuacja przedstawiała się nieco inaczej.

Aby dostrzec, w jaki sposób koszty zachowują się w zmiennych okolicznościach, musimy przede wszystkim zidentyfikować różne ich typy.

Koszty stałe

Koszty stałe to koszty niezależne od rozmiarów produkcji. Na przykład koszt zakupu samochodu jest taki sam niezależnie od tego, czy przejeżdża on 1 tys. km czy 50 tys. km rocznie. Ta zasada odnosi się również do opłat za coroczne badania techniczne, ubezpieczenia i innych dodatków, takich jak radio.

W przedsiębiorstwie poza kosztami zakupu samochodu występują inne koszty stałe, takie jak zakład produkcyjny, maszyny, wyposażenie biura czy komputery (koszty ich zakupu zazwyczaj wyrażają się poprzez amortyzację). Oczywiście niektóre niematerialne składniki również mogą być kosztami stałymi, na przykład opłaty, ubezpieczenie itp. elementy, które zwykle ustalane są niezależnie od wyników działalności czy jakichkolwiek innych parametrów przedsiębiorstwa.

Większość z kosztów wymienionych powyżej to koszty stałe, niezależnie od rozważanej skali czasowej. Inne koszty, takie jak koszty zatrudnienia, o ile teoretycznie są zmienne w krótkim okresie, w praktyce również są stałe. Innymi słowy, jeżeli popyt na sprzedawane produkty spada i firma nie potrzebuje tylu pracowników, to kosztów zatrudnienia nie sposób ograniczyć natychmiast (wypowiedzenie, ekwiwalent urlopowy, odprawa itp.). Poza tym, jeżeli zaangażowani pracownicy są wysoko wykwalifikowani lub ich rekrutacja jest kosztowna, a spadek popytu wydaje się mieć charakter okresowy, to redukcja tego typu kosztów wraz ze słabnącym popytem może okazać się nieefektywna kosztowo. Dlatego też w perspektywie tygodni i miesięcy koszty pracy są kosztami starymi. W perspektywach dłuższych mogą nimi już nie być.

Koszty zmienne

Są to koszty zmieniające się proporcjonalnie do skali produkcji. Przykładem mogą być koszty surowców, opakowań, dodatków, opłaty liczone od sztuki, prowizja od sprzedaży lub koszty korespondencji pocztowej. Istotną cechą kosztów zmiennych jest to, że rosną one lub maleją wprost proporcjonalnie do wzrostów lub spadków rozmiarów produkcji.

Często można spotkać się z błędnym definiowaniem kosztów stałych jako takich kosztów, które są przewidywalne, a kosztów zmiennych jako kosztów, które w każdej chwili mogą ulec zmianie.

Koszty mieszane

Niestety nie wszystkie koszty można łatwo zakwalifikować jako stałe lub zmienne.

Niektóre koszty zawierają w sobie zarówno elementy stale, jak i zmienne. Na przykład płacimy comiesięczny abonament za telefon, który jest kosztem stałym, oraz płacimy za ilość przeprowadzonych rozmów, będącą kosztem zmiennym. W tym akurat przykładzie ci, którzy mało rozmawiają, ponoszą największe koszty. Jeżeli każdego miesiąca wykonywanych jest zaledwie kilka rozmów, to całkowity koszt telefonowania w przeliczeniu na jedną rozmowę może wynieść nawet kilka złotych ((abonament + koszt impulsu) / liczba rozmów). Innymi przykładami tego typu dwuskładnikowych kosztów są dzierżawa kserokopiarki lub opłaty za energię czy gaz.

Takie koszty mieszane muszą zostać podzielone na elementy stałe i zmienne. W przypadku większości małych przedsiębiorstw będzie to dość łatwe, należy jednak pamiętać, by zrobić to dokładnie, ponieważ w innym przypadku nie skorzystamy z dużej części korzyści, jakie daje stosowanie tej metody.

Próg rentowności

Rozpoczynając kreślenie prostej kosztów zmiennych od stałego poziomu kosztów stałych, możemy stworzyć prostą reprezentującą koszty całkowite. Prowadząc pionowe i poziome linie od dowolnego punktu na linii kosztów całkowitych, możemy odczytać całkowite koszty dla dowolnie wybranej skali produkcji. Jest to kluczowa cecha modelu kosztowego, umożliwiająca obserwację kształtowania się kosztów dla różnych wielkości produkcji – innymi słowy, odwzorowująca dynamiczną naturę działalności gospodarczej. Najczęściej nie tylko produkujemy towary i generujemy koszty, ale też sprzedajemy je, tworząc przychód. Można więc dodać jeszcze jedną prostą do modelu, reprezentującą przychody ze sprzedaży. Aby ożywić nieco model, opiszemy go przykładowymi wartościami liczbowymi.

Najważniejszą kalkulacją w ramach całego ćwiczenia dotyczącego obliczania kosztów jest odnalezienie punktu, od którego zaczynają być generowane zyski. Punkt, w którym linia przychodów ze sprzedaży krzyżuje się z linią kosztów całkowitych, to próg rentowności. Dopiero po osiągnięciu tego punktu firma może zacząć przynosić zyski. Punkt ten można odnaleźć, kreśląc taki wykres, jaki przedstawiono powyżej, lub stosując prosty wzór. Zaletą tego wzoru jest również możliwość eksperymentowania poprzez szybką zmianę parametrów modelu.

Równanie progu rentowności ma następującą postać:

Próg rentowności = koszty stałe / jednostkowa cena sprzedaży – jednostkowe koszty zmienne

Jest to w miarę logiczne. Zanim osiągniemy zyski, musimy „ponieść” koszty zmienne. Dlatego odejmujemy je od ceny jednostkowej sprzedaży. Tym, co pozostało (czyli marżą), „płacimy” za koszty stałe. Z chwilą, gdy sprzedano na tyle jednostek towaru, by można było pokryć całkowicie koszty stałe, osiągnięty zostaje próg rentowności.