16/07/2009 – 19/07/2009 : Polski surrealizm filmowy

Przegląd to prezentacja nieznanej i nierozpoznanej, a bardzo ciekawej mikrotradycji w polskim kinie – na przełomie lat 50. i 60., już po odwilży, powstawało w Polsce kino surrealistycznej, wolnej wyobraźni. Zostało jednak przygniecione nurtem zazwyczaj dominującym w polskiej kulturze, literaturze, sztuce, a potem także i w filmie – tematyką historyczną i martyrologiczną.

Lata 50. i 60. są nieodmiennie kojarzone z tzw. szkołą polską, a zapomina się, że w tym samym czasie powstawały filmy innego pokroju – lekkie i nienawiązujące do historii Polski wprost, ale nie mniej ważkie artystycznie i po latach zaskakujące swoim wysmakowaniem.

Filmy takie jak „Kalosze szczęścia” (1956) Antoniego Bohdziewicza, „Tysiąc talarów” (1957) Stanisława Wohla, „Ewa chce spać” (1957) i „Walet Pikowy” (1960) Tadeusza Chmielewskiego czy „Upał” (1964) Kazimierza Kutza – urocza groteska z udziałem Kabaretu Starszych Panów – udowadniają, że polscy twórcy filmowi posiadali wrażliwość bliską surrealizmowi, burlesce, uroczej komedii z elementami fantastyki. Są to często przykłady współpracy ludzi filmu i innych sztuk – do scenariusza „Kaloszy szczęścia” przyczynił się Stanisław Grochowiak, a dialogi napisał sam Sławomir Mrożek.

Humor i surrealizm tej ukrytej tradycji można interpretować różnorako, np. jako przykład eskapizmu wobec politycznej opresji systemu komunistycznego.
Jednak abstrakcyjny humor Starszych Panów czy całkowicie fantastyczna fabuła „Kaloszy szczęścia” to ewidentne przykłady PRL-owskiego „mówienia miedzy wierszami” o sprawach jak najbardziej poważnych.

Absurdalny humor pozwalał odreagować siermiężność kulturalną, jaką narzucał system, ale był też próbą wolności artystycznej w totalitarnym państwie. Potwierdzałoby to nawiązywanie do nieco staroświeckiej, przedwojennej maniery filmowej, zwłaszcza w „Walecie pikowym” czy „Kaloszach szczęścia”, które włączają do filmu także elementy fantastyki.

W polskiej kulturze – tak w literaturze, jak w filmie – istnieje więc całkowicie niezależny, a nieco zapomniany, nurt lekkości i surrealizmu, który zasługuje na zaprezentowanie go szerszej publiczności. [ Agata Pyzik ]

Bilety: 10 zł (ulgowe) i 12 zł (normalne).
Rezerwacje: info@csw.art.pl, tel. (022) 628 12 71 w. 135.

Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski
ul. Jazdów 2, 00-467 Warszawa, tel. (022) 628 12 71-3 w. 160 (biuro)
Rezerwacja biletów: info@csw.art.pl lub (022) 628 12 71-3 w. 135 (kasa)