Właściwie Sigismunt Szlomo Freud. Urodził się 6 maja 1856 roku we Freybergu na Morawach(obecnie Pribor w Czechach).Uważany jest za ojca jednego z najważniejszych kierunków we współczesnej psychologii – psychoanalizy. Mimo że Freud nie był filozofem w ścisłym tego słowa znaczeniu, jego koncepcje funkcjonowania umysłu ludzkiego, odrzucające racjonalność ludzkich wyborów i zachowań na rzecz czynników irracjonalnych i emocjonalnych, wywarły ogromny wpływ na filozofów, uczonych i artystów końca XIX i XX wieku. Ma też ogromny, wciąż żywy wpływ na nauki o kulturze, religioznawstwo i inne nauki społeczne(Totem i tabu, Kultura jako źródło cierpień). O wiele mniej znane są prace Freuda z neurologii. Autor od czasów szkolnych wykazywał duże zainteresowanie naukami przyrodniczymi, co niewątpliwie zadecydowało o późniejszym wyborze drogi kształcenia. W roku 1873 rozpoczął studia wyższe(najpierw biologię potem medycynę) na Uniwersytecie  Wiedeńskim, gdzie następnie zaproponowano mu pracę. We wczesnym okresie swej kariery naukowej Freud badał zagadnienia histologii układu nerwowego. Przez pewien czas odbywał też praktykę lekarską w jednym  z wiedeńskich szpitali, podczas której zafascynował się znieczulającymi właściwościami kokainy. Zainteresowanie to ujawniło się potem w jego poglądzie o chemicznym podłożu sił witalnych, który widoczny jest także w koncepcji substancji chemicznej ,będącej przyczyną pobudzenia seksualnego. Od 1885 roku otrzymał nominację  na docenta prywatnego i zaczął prowadzić praktykę lekarza ogólnego, rozwijając jednocześnie swe neurologiczne zainteresowania. Nie mniej istotne dla niego było życie rodzinne. W 1886 roku poślubił on Marthę Bernays, z którą miał trzech synów i trzy córki. Zygmunt Freud nie był człowiekiem specjalnie towarzyskim, w ciągu roku poświęcał się wyłącznie pracy, ale wakacje starał się spędzać z rodziną. Lubił podróżować. We wczesnym okresie swojej pracy naukowej opublikował artykuły na temat min: dziecięcego porażenia mózgowego i afazji. W 1887 roku nawiązał znajomość z Wilhelmem Fliessem, z którym analizował zjawisko biseksualizmu (koncepcja ostatecznie stała się przyczyną nieporozumienia obu panów i zakończyła znajomość).Dużo bardziej interesująca i płodna okazała się znajomość  Freuda z Josefem Breuerem, z którym prowadził badania nad histerią. Razem zapoczątkowali także teorię psychoanalizy. Jednym z najważniejszych dzieł Freuda były opublikowane w 1899r: Objaśnienia marzeń sennych w którym twierdzi, że istnieje coś w rodzaju mowy marzeń sennych, która to łudząco podobna jest do mowy jaką posługujemy się na co dzień i że mowa ta przejawia się w formie zaburzonej przez wymogi, wynikające z konieczności przystosowania się do reguł  narzuconych przez system kultury. Współpracownikiem, a początkowo uczniem Freuda był także Gustav Jung, w którym Freud widział swego następcę. Jednak opublikowana przez Junga w 1912r praca na temat popędu seksualnego, oraz stwierdzenie Junga, że Freud cierpi na schizofrenię  mocno ich poróżniło i doprowadziła do zerwania przyjaźni. Problematyka seksualności oraz jej związku  z ludzką psychiką wchodziła w zakres zainteresowań Zygmunta Freuda niemal od początku jego praktyki lekarskiej. Czynnik seksualny jego zdaniem odgrywał kluczową rolę w etiologii nerwic, a przywrócenie normalnego życia seksualnego chorego uważał za niezbędne. Życie seksualne wywiódł on z okresu najwcześniejszego dzieciństwa, w który doświadczenie satysfakcji rozwijało się w oparciu o zaspokojenie potrzeby biologicznej: przyjmowanie pokarmu-faza oralna, wypróżnianie-faza analna. W świetle psychoanalizy szczytowym osiągnięciem dziecięcej seksualności jest faza falliczna. Przyczyny zaburzeń nerwicowych upatrywał on w utrwaleniu dziecka w na danej fazie rozwoju libido  na skutek nadmiernej rozkoszy w dzieciństwie. Na pocz. Lat 20-stych XX w. Freud dokonał nowej interpretacji funkcjonowania aparatu psychicznego. Zajął się on problematyką popędów podstawowych: popęd libido(erotyczny)- eros i  popęd śmierci(destrukcji)-tanatos. Freud analizując aparat psychologiczny odróżnił świadomość od nieświadomości. Po raz pierwszy przedstawił też teorię : id, ego i superego. Przedstawił wzajemne zależności wszystkich 3 instancji i wykazał, że konflikty pomiędzy nimi prowadzą do psychopatologii. Kultura także była ważną płaszczyzną freudowskich rozważań, przemyśleń i refleksji. Definiuje on kulturę jako sumę osiągnięć i struktur organizacyjnych dzięki którym nasze życie stało się odmienne od życia naszych zwierzęcych przodków. Służy ona regulacji stosunków między ludżmi  i chroni człowieka przed naturą. Bez kultury zdaniem Freuda człowiek nie może istnieć i funkcjonować. Powstanie i jej rozwój zawdzięczamy nieustannej walce eros i tanatos. Z jednej strony kultura chroni człowieka , ale z drugiej zagraża mu i jest źródłem jego cierpienia, gdyż hamuje bezpośrednie zaspakajanie jego popędów tj. wspomnianych już eros i tanatos. Kultura zmusza nas abyśmy owe popędy zaspokajali w sposób zastępczy przez sublimację lub kompensację. Freud traktuje kulturę jako w pełni świadomy i celowy wybór człowieka. Celowość nadaje jej sens i uzasadnia potrzebę jej istnienia. Kultura rozwija się mimo, że jej użyteczność nie jest oczywista, a według Freuda wręcz wątpliwa. Autor definiuje pojęcie to jako hermeneutyczny proces historyczny. Proces ten ujawnia to co znajduje się poza ludzką świadomością i wolą. Z kultura związana jest także religia, której Freud również poświęcił trochę czasu prowadząc swe badania. Był on silnie zaangażowany w rozważania na temat religii, choć jego stosunek do niej można określić jako ambiwalentny. Z jednej strony dostrzegał, iż religia umoralnia i uduchowia człowieka, przynosi ukojenie w trudach codziennego życia, z drugiej strony podkreślał że moralne zachowania człowieka opierają się na wyrzeczeniach i zaniechaniu zaspokajania popędów. Dlatego moralność  jawi się jako element przynoszący cierpienie. Z jednej strony dopatrywał się, że religia moralne zachowania popiera wiarą i to przynosi człowiekowi satysfakcję, jego ego czuje wówczas dumę. Z drugiej strony autor dokonuje krytyki religii, definiując ją jako infantylną postawę obrony przed ludzką słabością. Freud uważa, że człowiek w postaci Boga dokonał personifikacji  sił natury i  wynosi je na piedestał potęg. Relacje człowieka i Boga porównuje do relacji dziecka wobec ojca-którego się lęka i którego kocha. Freud twierdzi, że taka postawa znajduje odzwierciedlenie w postawie religijnej człowieka. Człowiek pomimo, iż lęka się Boga przenosi na niego postulat obronny przed niebezpieczeństwami. Uczony formułuje swą tezę rozpoczynając od przywołania zjawiska hordy pierwotnej (nawiązanie do Darwina), której ojciec jako despota absolutny cieszył się u swych synów czcią, a jednocześnie był przez nich znienawidzony. Powodowani nienawiścią ojca synowie zamordowali ojca by posiąść jego kobiety(kompleks Edypa), po czym ustanowili, że można będzie brać za żony jedynie te kobiety, które należą do innych plemion, a w celu upamiętnienia tego krwawego czynu obchodzona będzie na jego pamiątkę uczta totemiczna. W ten oto sposób świadomość winy nękająca całą ludzkość(grzech pierworodny), stała się zalążkiem organizacji społecznej, religii oraz ograniczeń moralnych. Freud w jednej ze swych prac Przyszłość  pewnego złudzenia traktującej o religii przedstawił ją jako złudzenie, które pełni zasadnicze 3 funkcje: godzi człowieka z okropnościami natury, rekompensuje mu cierpienia i wyrzeczenia jakie nakłada na niego konieczność życia z innymi w systemie kultury, oraz jedna go z okrucieństwem losu. Lata 20-te to dla Freuda nie tylko czas długotrwałych badań i rozwoju wielkich teorii, ale także osobistych tragedii. Zmarła wówczas jedna z jego córek, wnuk, a sam Freud miał poważne problemy z powodu guza jamy ustnej. Popadł też w depresję. W roku 1930 otrzymał on prestiżową nagrodę im. Goethego, ale paradoks polegał na tym , iż była to nagroda literacka. Nie dostał jej więc za zasługi naukowe tylko literackie. Autor psychoanalizy nie był twórcą docenianym. Choć kilkanaście razy nominowany był do Nagrody Nobla(w dziedzinie medycyny i literatury), to nigdy jednak jej nie otrzymał.  W 1939r. Freud był już w bardzo złym stanie zdrowotnym. Zmarł 23 września tego samego roku w Londynie. Do najwybitniejszych jego dzieł należą min.: Marzenia senne, Psychopatologia życia codziennego, Totem i Tabu, Ego i Id, Trzy rozprawy o teorii seksualne , czy niedokończony Zarys psychoanalizy. Był niewątpliwie jedną z najbardziej oryginalnych postaci XX wieku. Jego rozbudowane, w dużej mierze kontrowersyjne teorie znalazły na całym świecie rzesze zarówno zwolenników jak i przeciwników. Niezaprzeczalnym faktem jest jednak to, że jego bogaty dorobek naukowy miał ogromny wpływ na psychologię, psychiatrię, kulturę, filozofię, a nawet sztukę.

Anna Dubielis I rok MSU

Bibliografia:

1. Stephen Wilson, Zygmunt Freud, Warszawa 2001
2. Ingrid Kastner, Christina Schroder, Zygmunt Freud-Badacz umysłu – Neurolog –Psychoterapeuta, Wrocław 1997
3. www.psychologia.apl./index.php?option=com_content&task=view&id=22&intemid=13
4. _www.zgapa.pl/2gapedia/Zygmunt_Freud.html