Encyklopedia „Epistema”

Yul Brynner (1920 – 1985)

Yul Brynner był postacią niezwykłą pod wieloma względami. W przeciwieństwie do innych ludzi z jego branży nigdy nie mu zależało aby dziennikarze pisali o nim prawdę i rzadko żądał sprostowań. W związku z tym potwierdzał z uśmiechem na ustach każdą, nawet najbardziej niesamowitą plotkę o sobie. Zwłaszcza jeśli chodzi o swoje pochodzenie i lata dziecinne, które tak interesowały jego wielbicieli. W związku z tym we wzmiankach o nim funkcjonuje wiele nieścisłości. Zaczynając od roku urodzenia – 1915 albo 1920, poprzez pochodzenie jego rodziców – jego matka miała być rumuńską cyganką a ojciec mongolskim księciem o imieniu Taidje Khan, a kończąc na miejscu jego urodzenia – Sachalin czy Władywostok, a może Japonia. W każdym razie sprawa wyjaśniła się długo po śmierci Yula bo dopiero w 2006 roku kiedy jego syn Rock Brynner opublikował swe wspomnienia o ojcu i historie rodziny Empire and Odysseu. Zacznijmy więc od początku…

Youl Brynner bo tak naprawdę się nazywał urodził się 11 lipca 1920 roku we Władywostoku na rosyjskim dalekim wschodzie. Nie był jednak rodowitym Rosjaninem. Historia jego rodziny jest równie niezwykła jak jego samego. Dlatego najpierw musimy cofnąć się nieco wstecz aby lepiej naświetlić okoliczności które musiały kształtować młodego Yula. Jego rodzina pochodziła ze Szwajcarii a dokładnie z Möriken-Wildegg niedaleko Zurychu. Tam właśnie doktor Johannes Bruner ożenił się z piękną Maria Huber von Windisch i spłodził z nią sześcioro dzieci. Najmłodszy Julius od małego wykazujący się awanturniczym charakterem jako nastolatek uciekł z domu i zaciągnął się na statek, który okazał się pirackim. Spędził na nim kilka miesięcy, aż wreszcie zawinął do Jokohamy w Japonii. Tam podjął prace jako sprzedawca w firmie handlowej a po śmierci starego szefa został jej właścicielem jako Yulius Bryner. Powodziło mu się wspaniale lecz nagle porzuca młodziutką żonę i wyjeżdża do Władywostoku. Tam żeni się po raz drugi (ślub jest nieważny gdyż nie rozwiódł się z pierwszą żoną) z Natalią Kurkutową – córką mongolskiego księcia. Mają sześcioro dzieci z których najstarszy i najzdolniejszy syn – Borys zostanie wysłany na studia do Sankt Petersburga. Tam właśnie poznaje piękną i utalentowaną studentkę petersburskiego konserwatorium Marusię Blagowidową – córkę lekarza z Władywostoku. Po zakończeniu swych studiów z dyplomem inżyniera mineraloga żeni się w 1914 roku z zabiera swą młodą żonę do Władywostoku nie pozwalając się dokończyć studiów. W 1920 roku rodzi się Youl a wkrótce potem jego siostra Wera.

Niestety w 1924 roku Borys postanawia pójść w ślady swego ojca i porzuca rodzinę. Wyjeżdża do Mandżurii aby poślubić kochankę. Zrozpaczona Marusia podąża za nim myśląc, że geograficzna bliskość skłoni Borysa do wspierania rodziny a może nawet powrotu na jej łono. Niestety tak się nie dzieje a ponadto dzieci nie mają okazji zobaczyć ojca, który w ogóle nie interesuje się nimi. Zwłaszcza Youl mocno to przeżywa. Po wielu latach takiego życia i próżnego oczekiwania matka wreszcie decyduje się działać. Postanowiła zabrał czternastoletniego Youla i Werę do Paryża w 1934 roku. Syn miał się uczyć w dobrej szkole Lycée Moncelle a córka spełnić marzenia matki i zostać śpiewaczką operową.

We Francji sprawy rodziny nie układają się najlepiej, mimo wsparcia finansowego ze strony krewnych matki. Youl szybko rzuca szkołę i postanawia zarabiać na samodzielne życie grą na gitarze i śpiewaniem po nocnych klubach Paryża, udając cygańskiego artystę. Jako wysportowany młody mężczyzna zaczął dorabiać także jako artysta cyrkowy w znanym ówcześnie w całej Europie „Cirque d’Hiver”. Występował jako akrobata na trapezie do czasu nieszczęśliwego upadku, który o mało nie kosztował go życia w wieku siedemnastu lat. Po tym co się stało nie mógł już występować. Został clownem i popadł w nałóg palenia opium spowodowany częściowo chęcią uśmierzenia bólu pleców a częściowo depresją. Próbował powrócić do gry na gitarze lecz jego palce uszkodzone po treningach na trapezie już nigdy nie odzyskały dawnej sprawności.

W tym czasie, gdy Youl przeżywał załamanie do Francji dotarł – odbywający swe europejskie tourne – Moskiewski Teatr pod dyrekcją Michaiła Czechowa. Youl zaczął chodzić na przedstawienia. Postanowił zostać aktorem i uczyć się tej sztuki pod okiem samego Czechowa. Najpierw jednak musiał przebyć długą drogę. Dzięki wsparciu przyjaciół zatrudnił się jako „chłopak od wszystkiego” w „Theatre des Mathurins” z zamiarem podpatrywania prawdziwych aktorów przy pracy. Tak dobrze mu szło, iż po kilku miesiącach zagrał niewielka rólkę w przedstawieniu Camille lecz bez powodzenia. Szansę na dalsze przedstawienia przerwał wybuch wojny. Youl pragnął zaciągnąć się do francuskiej armii ale ze względu na wypadek nie udało się – został odrzucony przez wojskową komisję lekarską, co zresztą przeżył jako osobistą porażkę. Wtedy właśnie postanowił wrócić razem z matką do Mandżurii. Tam poznał wreszcie ojca ale większe zainteresowanie wzbudziła w nim jego nowa żona. Katja niegdyś była uznaną aktorką i znała samego Czechowa. Namówiła Youla aby wysłał aplikuje do jego teatru w Darlington Hall w Anglii, gdzie akurat przebywał. Niestety została ona odrzucona. Teatr przenosił się do Stanów Zjednoczonych z powodu zagrożenia wojennego. Był to właśnie powód jej odrzucenia – Czechow zrywał związki z Europą. Niepocieszony Youl udał się na rehabilitację do Szwajcarii.

Po kilku miesiącach wezwała go jednak matka. Chora na leukemie kobieta pragnęła przed śmiercią zobaczyć syna i córkę, która w tym czasie przebyła od dawna w USA – gdzie wyjechała razem z mężem. Uzbrojony z nową rekomendację od Katji udali się z matką do Japonii, do portu w Kobe skąd odpływały statki ewakuujące obywateli amerykańskich. Dzięki swych szwajcarskim paszportom dostali się na jeden z ostatnich, płynący do San Francisco. Po kilku tygodniach Youlowi udało dostać się do Ridgefield w Connecticut, gdzie znajdowała się nowa szkoła aktorska Czechowa. Energiczny chłopak o niezwykłej urodzie od razu spodobał się dyrektorowi i już 2 września 1941 roku obsadził go w niewielkiej roli służącego Fabiana w komedii Shakespeare’a Twelfth Night wystawianej w Broadway’s Little Theatre. Sztuka jednak zbiera fatalne recenzje i szybko schodzi ze sceny. Niezrażony Youl uczy się dalej aktorstwa w Nowym Yorku.

Aby utrzymać siebie i chorą matkę w mieście Youl musi mieć stałe źródło finansowania. Ze względów na szeroką znajomość języków szybko dostaje pracę w Office of War Information jako francuskojęzyczny komentator Voice of America. W czasie wojny jego kariera i życie osobiste zaczęło toczyć się nowym torem. W 1944 roku poślubił Wirginie Gilmore i zagrał we wczesnym programie telewizyjnym Mr. Jones and His Neighbors (1944). W 1945 roku zagrał Tsai-Yong w musicalu Lute Song i otrzymał nagrodę „Most Promising Actor”. Następnie powrócił do telewizji by razem z żoną poprowadzić program Mr. and Mrs. (1948). Rok później zagrał niewielką rolkę w filmie Port of New York (1949) a dwa lata później dostał swoją wielką szansę – angaż do sztuki na Broadway,u The King and I. Okazał się tak dobry, iż grał tą rolę przez całe lata. Łącznie od premiery w 1951 roku do 30 czerwca 1985 roku Brynner zagrał przedstawienie 4 633 razy. Stał się tak sławny z tej roli, że był jedynym kandydatem do ekranizacji sztuki. Film The King and I (1956) przyniósł mu ogólnoświatową sławę i Oskara dla najlepszego aktora.

Cecil B. DeMille jeden z najbardziej znaczących reżyserów tamtych czasów natychmiast obsadził go w swoim filmie The Ten Commandments (1956) jako Farona Ramzesa partnerując Charltonowi Hestonowi. Kolejny wspaniały sukces a za nim przyszedł trzeci – rola w filmie Anastasia (1956). Po nim stał się ulubieńcem kobiet i symbolem seksu. Kiedy w 1960 roku zagrał ubranego na czarno, małomównego rewolwerowca w westernie The Magnificent Seven był już niekwestionowaną gwiazdą dla męskiej części widowni.
Teraz następuję w jego karierze pasmo sukcesów Brynnera najlepiej potwierdzone w jego filmografii:
• Port of New York (1949)
• Mr. I-Magination (jako reżyser 1950-1953)
• The King and I (1956)
• The Ten Commandments (1956)
• Anastasia (1956)
• The Brothers Karamazov (1958)
• The Buccaneer (1958)
• The Journey (1959)
• The Sound and the Fury (1959)
• Solomon and Sheba (1959)
• Once More, with Feeling! (1960)
• Testament of Orpheus (1960)
• Surprise Package (1960)
• The Magnificent Seven (1960)
• Goodbye Again (1961)
• Escape from Zahrain (1962)
• Taras Bulba (1962)
• Kings of the Sun (1963)
• Flight from Ashiya (1964)
• Invitation to a Gunfighter (1964)
• Morituri (1965)
• Cast a Giant Shadow (1966)
• The Poppy Is Also a Flower (1966)
• Return of the Seven (1966)
• Triple Cross (1966)
• The Double Man (1967)
• The Long Duel (1967)
• Villa Rides (1968)
• The Picasso Summer (1969)
• The File of the Golden Goose (1969)
• The Battle of Neretva (1969)
• The Madwoman of Chaillot (1969)
• The Magic Christian (1969)
• Adiós, Sabata (1971)
• The Light at the Edge of the World (1971)
• Romance of a Horsethief (1971)
• Catlow (1971)
• Fuzz (1972)
• Night Flight from Moscow (1973)
• On Location with Westworld (1973)
• Westworld (1973)
• The Ultimate Warrior (1975)
• Death Rage (1976)
• Futureworld (1976)
• Lost to the Revolution (1980)

Lost to the Revolution (1980) był ostatnim jego filmem. Yul Brynner postanowił przerwać swoją karierę w 1981 roku. Wtedy właśnie wykryto u niego raka płuc, który miał go zabić pięć lat później. Zmarł 10 października 1985 roku w Nowym Yorku. W ciągu tych pięciu lat działał aktywnie na rzecz walki z paleniem. Ukoronowaniem tych wysiłków a także upamiętnieniem wielkiego aktora jest The Yul Brynner Head and Neck Cancer Foundation.

Wybrana literatura przedmiotu:

Michelangelo Capua, Yul Brynner – A Biography, Anglia 2006.

Strona internetowa, The Internet Movie Database, Biography for Yul Brynner, http//www.imdb.com[wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, All Movie, Biography, http://www.allmovie.com, [wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, Filmweb, Ludzie kina – Yul Brynner, http://www.filmweb.pl, [wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, Geocities, Yul Brynner Movie Reviews, http://www.geocities.com,[wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, Meredy, Yul Brynner – Quito simply, The King, http://www.meredy.com, [wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, The Biography Channel, Yul Brynner Biography, http://www.thebiographychannel.com, [wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, The Biography Channel, Yul Brynner Biography, http://www.biography.com, [wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, NNDB trcking the entire world, Yul Brynner, http://www.nndb.com, [wydruk z 03.09.2008].

Strona internetowa, The Oscar Site, Yul Brenner – Biography from Baseline’s Encyclopedia of Film, http://www.theoscarsite.com, [wydruk z 03.09.2008].

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji

Creative Commons 2.5
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
-Na tych samych warunkach 2.5 Polska
——————————————————————————————–