Historię piszą zwycięzcy! Z tą maksymą zgodzi się prawie każdy przeciętny obywatel Polski, któremu przez dekady wmawiano m.in. kłamstwa o zbrodni katyńskiej, umniejszano zasług walczącym o niepodległość, bohaterów nazywano bandytami, a na dodatek jeszcze i dziś nie rzadko słyszy się o polskich obozach koncentracyjnych. Szczęśliwie są jeszcze historycy, którzy starają się prostować zakręty historii. Szczęśliwie nie pochodzą oni tylko z Polski czy z byłych krajów demoludu.

Jednym z nich jest Jonathan Walker, którego książka pt.: „Polska osamotniona. Dlaczego Wielka Brytania zdradziła swojego największego sojusznika?” ukazała się w tym roku nakładem Wydawnictwa „Znak” na polskim rynku.

Jonathan Walker skupia się w swojej książce na relacjach pomiędzy rządem Wielkiej Brytanii a Polski oraz na wzajemnej pomocy pomiędzy nimi. W tym celu nakreśla pełny kontekst tamtych wydarzeń. Od kampanii wrześniowej, poprzez działalność AK i jej pomoc w dostarczaniu informacji m.in. o rakietach V2, aż poprzez Powstanie Warszawskie do końca wojny.

Autor nie pomija trudnych wątków z tamtych lat. Trudnych zarówno dla Wielkiej Brytanii ale też i dla Polski. Bez lęku stawia pytania o brak reakcji ze strony aliantów w sprawie informacji o holocauście. Nie pomija informacji o pogromie w Jedwabnem czy walkach polsko-litewskim. Wszystko to sprawia, że czytelnik wie, że ma przed sobą obiektywną i dobrze napisaną książkę.

„Polska osamotniona” Walkera nie powinna zrobić wrażenia na czytelniku, który choć trochę interesuje się i zna bieg wydarzeń II wojny światowej. Jak np. w rozdziale „Auchwitz” który dotyczy reakcji rządów Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych odnośnie przekazywanych z Polski informacji o holocauście. Walker wspomina tylko co prawda o rotmistrzu Witoldzie Pileckim, ale jedynie odnośnie jego ucieczki z obozu. Nie ma natomiast choćby wzmianki o tym, że znalazł się tam celowo aby uzyskać informacje o „fabryce śmierci”. Czy gdy pisze o powstaniu w warszawskim gettcie. Wydaję mi się oczywiste, że nie sposób nie napisać o Szmulu Zygelbojmie, który przedostał się z Warszawy do Londynu i złożył obszerny raport o walkach. Jednak z braku jakiejkolwiek reakcji popełnił samobójstwo.

Jednak nie należy od razu z tego tytułu odbierać książce dobrej oceny. W każdym rozdziale można znaleźć wyjątkowe informacje. Autor nie poprzestał jedynie na zebraniu bogatej bibliografii dotyczącej wydarzeń z II Wojny Światowej dotyczącej Polaków. Jonathan Walker poszedł o krok dalej i oddał głos świadkom wydarzeń. Niekiedy są to oryginalne relacje  uzyskane dzięki korespondencji autora z konkretnymi osobami. Dodatkowym atutem książki jest przystępny język i lekka forma. Dlatego po Walkera powinni sięgnąć nie tylko znawcy i pasjonaci tego okresu historii. Wydarzenia zawarte w pozycji „Polska osamotniona” to bez wątpienia ważny głos. Tym bardziej, że to głos Brytyjczyka, któremu nie można zarzucić stronniczości.

Jeżeli jednak ktoś spodziewa się uzyskania klarownej odpowiedzi na pytanie postawione w podtytule: „Dlaczego Wielka Brytania zdradziła swojego najwierniejszego sojusznika?” to z pewnością się zawiedzie. Jednak to już nie wina autora. W oryginalnym wydawnictwie takie pytanie nie pada. Nie taki był zamysł Jonathan’a Walker’a. W każdym razie dobrze, że taka książka została napisana. Trudno jednak mieć nadzieję, że zmieni ona odbiór wydarzeń tamtych lat. Jedni z wygranych wciąż będą mówić o polskich obozach koncentracyjnych, a drudzy datować wybuch II wojny światowej na rok 1941. Defilada zwycięstwa już dawno przeszła.

Edyta Piasecka

i Damian Stępień