Patricia Wallace Psychologia Internetu – recenzja

DOM WYDAWNICZY REBIS Poznań 2005
Przełożył: Tomasz Hornowski

Internet, uważany do niedawna za coś tajemniczego, niepostrzeżenie wkroczył do naszego życia. Niegdyś środek komunikacji dla wtajemniczonych, z którego korzystali tylko naukowcy, dziś jest obecny w niemal wszystkich dziedzinach ludzkiej aktywności: od robienia zakupów po seks i od gromadzenia informacji po spiskowanie. Wykorzystujemy go do kontaktowania się z przyjaciółmi i współpracownikami, wyszukiwania najkorzystniejszych ofert kupna lub sprzedaży, zbierania i wymieniania się informacjami, nawiązywania nowych znajomości, spiskowania, a nawet – o czym miałam niedawno okazję się przekonać – do rozmawiania ze zwierzętami. Ten cytata z książki pt. „Psychologia Internetu” najogólniej przedstawia tematykę w/w pozycji. Internet jako jeden z najnowszych tworów człowieka budzi tyle samo zachwytu co kontrowersji. Świat się zmienia, tak też i zmienia się tematyka badań.

Niewątpliwie Internet, który jest wszechobecny w naszym życiu, skupia rzesze ludzi, jest nieograniczonym polem do popisu dla psychologów. Nikt do końca nie wie, czy tak naprawę Internet jest dobry czy zły, jakie emocje towarzyszą tym, którzy mogą kontaktować się i dyskutować z ludźmi po drugiej stronie globu. Autorka porównuje Internet i początki jego istnienia do amerykańskiego Dzikiego Zachodu. „Na zachód najpierw dotarli mężczyźni i kilka bardzo odważnych kobiet, by zdobyć ziemię, majątek, sławę. Ludzi było niewielu, prawa jeszcze mniej i nikogo, kto by je egzekwował. Choć pionierzy zdawali sobie sprawę z niebezpieczeństw, kusiła ich przygoda i wizja nagrody. Kobiety stanowiły mniejszość, ale wraz z nimi na Zachód przybywało prawo i porządek, a także kwieciste zasłony do okien drewnianych domów. W Internecie także początkowo dominowali mężczyźni i królowało bezprawie i nawet dziś, gdy pobudowano wsie, miasta i centra handlowe, wciąż jeszcze jego cechy przywodzą na myśl tamto pogranicze.”

P. Wallace w swojej książce porusza bardzo ciekawy i powiedziałabym, że modny temat. Mimo, że tytuł jest obiecujący i interesujący, treść i to co jest w książce pozostawia ogromny niedosyt informacji. Autorka przestawia zjawiska występujące w psychologii społecznej.

W pierwszej części, „Internet w kontekście psychologicznym”, Patricia Wallace koncentruje się na określeniu oraz opisaniu obszarów cyberprzestrzeni. Wśród jego głównych środowisk wymienia: Word Wide Web, pocztę elektroniczną, asynchroniczne forum dyskusyjne, Usenet, synchroniczne rozmowy (czaty) na kanałach IRC, MUD-y, metaświaty oraz interaktywne przesłanie dźwięku i obrazu..

Drugi rozdział „Sieciowa tożsamość”, obejmuje rozważania na temat psychologicznych aspektów wirtualnej osobowości. Autorka zastanawia się nad specyfiką internetowego wizerunku oraz mechanizmami, które go tworzą. Szczególną uwagę poświęca analizie takich sytuacji, w których pierwszy kontakt międzyludzki zostaje nawiązany jedynie za pośrednictwem Internetu. Wallace odnosi się do silnie wpływającego na publiczny wizerunek efektu ciepła i chłodu i wskazuje, jak to zjawisko kształtuje postrzeganie wirtualnego „ja” przez pozostałych użytkowników sieci. Autorka zwraca uwagę na nazwy adresów e-mailowych i domen, które służą kreowaniu sieciowego wizerunku.

Trzeci rozdział, „Sieciowe maski i maskarady”, opisuje role, jakie przyjmują i odgrywają użytkownicy Internetu. Autorka zastanawia się nad źródłami tego typu postępowania, podpierając się np. zasadą zachowania iluzji. Wskazuje na pięć przenikających się obszarów, w których osadzone są odgrywane role: „prawdziwego życia”, „zabawy w IRC-owanie”, „zróbmy imprezę”, „zacznijmy udawać”, „gry aktorskiej”. Ostrzega przed niebezpieczeństwem, wynikającym z eksperymentowania ze swoją tożsamością (np. zmiana płci, wieku, prezentowanie kontrowersyjnych poglądów tylko po to, by prowokować i ożywiać dyskusje, potencjalne krzywdzenie odbiorców, ograniczone możliwości wykrycia kłamstwa, ponadprzeciętna podejrzliwość w stosunku do pozostałych użytkowników sieci).

W rozdziale poświęconym dynamice grup społecznych w cyberprzestrzeni, autorka śledzi procesy powstawania spójnych grup kontaktujących się ze sobą internautów, udowadniając, że – mimo wielu sceptycznych głosów – możliwe jest tworzenie się sieciowego społeczeństwa, kierującego się przyjętymi normami, a opartego na wspólnych zainteresowaniach, poglądach czy zwykłej potrzebie kontaktu z innym człowiekiem. Wallace, zastanawiając się nad zjawiskiem konformizmu w sieci, stwierdza, że dostosowanie się do pewnych ustalonych konwencji cementuje społeczeństwo, tak realne, jak i komputerowe. Przytacza więc przykłady zachowań, które ujednolicają postępowania internautów, prowadząc do coraz to silniejszych relacji, wiążących członków danej grupy.

W kolejnym rozdziale rozważa konflikty i współpracę miedzy grupami, skupia się na zachowaniach nie tyle w obrębie grup, ale na interakcjach pomiędzy nimi. Wallace sięga po ciekawe przykłady gier internetowych, które pokazują zjawiska rywalizacji, podziału na „naszych” i „waszych”, faworyzowanie osób z własnego środowiska, stereotypowe postrzeganie członków zbiorowości konkurencyjnych czy czasowej współpracy wrogo nastawionych względem siebie grup w imię celów wyższych. Autorka poświęca kilka słów na omówienie tzw. podziemia komputerowego, czyli środowiska hakerów, krakerów i aspirujących. Pod sam koniec rozdziału, przedstawione zostają dowody na siłę działania grup internetowych (aktywizacja ogromnej ilości odbiorców w bardzo krótkim czasie, przeprowadzenie zmasowanych społecznych protestów, akcji i kampanii).

Kolejnym zagadnieniem są wyzwiska w Internecie. W tym rozdziale autorka porusza problem agresji w sieci. Wallace wskazuje na powody wrogiej frustracji, udzielającej się internautom. Jej zdaniem są to: powolne działanie Internetu, lagi, splity, trudności nawigacyjne w surfowaniu po sieci, obniżony próg agresji wśród odbiorców, niekontrolowana żądza zemsty, wojny na obelgi, anonimowość uczestników oraz potencjalnie olbrzymia odległość pomiędzy nimi.

W siódmym rozdziale, „Sympatia i miłość w sieci” pisze, dlaczego ludzie spotykają się w Internecie w celach czysto towarzyskich, jakie działania kreują ich atrakcyjność, co wpływa na związki wirtualnej przyjaźni lub miłości, czym się one różnią od relacji międzyludzkich, występujących w realnym świecie oraz czy takie znajomości mają szanse na zaistnienie poza komputerową rzeczywistością. Autorka wykazuje powszechność i olbrzymią ilość interakcji pomiędzy internautami, prowadzących do coraz bliższych i bardziej intymnych kontaktów.

W ósmej części książki, zatytułowanej „Psychologiczne aspekty internetowej pornografii” autorka koncentruje się na dwóch aspektach sprawy. Po pierwsze: cyberporno jako źródło poniżania i instrumentalnego traktowania kobiet, po drugie: jako przyczynia demoralizacji i szkodliwości dla rozwoju dzieci i młodzieży.

Dziewiąty rozdział, „Internet jako złodziej czasu” dotyczy problemu uzależnień od sieci. Pokazuje, jak nadmierne przebywanie w rzeczywistości wirtualnej wpływa na prawdziwe relacje międzyludzkie, zdrowie, a przede wszystkim psychikę.

W „Altruizmie w sieci”, dziesiątym rozdziale książki, autorka analizuje zjawisko wzajemnego, bezinteresownego niesienia pomocy potrzebującym. Tym samym udowadnia przeciwnikom Internetu, że cyberprzestrzeń to nie tylko agresja, wulgarność czy niebezpieczeństwo, ale również szczera chęć bezinteresownego pomagania i wpierania ludzi.
Można znaleźć tutaj również zagadnienie dotyczące płci w sieci. Autorka prezentuje ten problem, nazywając go „nowym polem bitwy w wojnie płci”, gdzie znane z rzeczywistości schematy zachowań, stereotypy, zjawiska solidaryzowania się z przedstawicielami własnej grupy, są wszechobecne w cyberprzestrzeni. Wallace podkreśla, że w Internecie płeć ma bardzo duże znaczenie we wzajemnych relacjach międzyludzkich. Różnicuje przecież charakter komunikacji, metody przedstawiania i obrony własnego stanowiska, a nawet poziom konformizmu oraz bezpieczeństwa.

Rozdział ostatni, „Pielęgnowanie tradycyjnych wartości w Internecie” służy podsumowaniu treści książki oraz zakończeniu często wspominanych, głównych wątków, jak np. anonimowość użytkowników i ich wzajemne zaufanie do siebie, powszechność dostępu, kwestia odpowiedzialności w sieci, konieczność krytycznej oceny internetowych materiałów oraz problem bezpieczeństwa – szczególnie dzieci i młodzieży.

Jak można zauważyć autorka porusza ogromną ilość wątków i problemów. Każde zagadnienie potwierdzone jest kilkoma badaniami i eksperymentami. Są one ciekawe i bardzo często skłaniające czytelnika do refleksji. Niemniej jednak zagadnienia zawarte w książce są opisane bardzo skrótowo i pobieżnie. Każdy temat jest bardziej zasygnalizowany niż przeanalizowany. Pozostawia ogromny niedosyt informacji. Poza tym jest to pozycja przedstawiającą amerykańską rzeczywistość, dlatego wiele aspektów nie dotyczy polskich internautów. Uważam, że pozycję Particii Wallace można traktować bardziej jako rozbudowany spis treści, który pokazuje wachlarz zjawisk występujących w Internecie niż literaturę fachową. Dzięki tej pozycji czytelnik będzie poszukiwał dalszych informacji na wskazane problemy.

Mgr Joanna Orłowska

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji

Creative Commons 2.5
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
-Na tych samych warunkach 2.5 Polska
——————————————————————————————–