Maciej Michalski Filozof jako pisarz. Kołakowski – Skarga – Tischner

wydawnictwo słowo /obraz terytoria, Gdańsk 2010
ISBN 978-83-7453-977-7 EAN 9788374539777

Nota:

Studium twórczości trójki wybitnych filozofów: Leszka Kołakowskiego, Barbary Skargi i Józefa Tischnera. Ich dzieła stały się znane poza wąskim kręgiem specjalistów nie tylko ze względu na swoją intelektualną wartość, ale także dzięki walorom estetycznym. Autor przedstawia je z literaturoznawczej perspektywy, pokazując różne związki między pracami akademickimi i nieprofesjonalnymi. Skupia się szczególnie na podmiotowym aspekcie twórczości tych filozofów, analizując, w jaki sposób przedstawiali oni siebie i własne – nieraz bolesne – doświadczenia w swoich tekstach.

Biogram:

Maciej Michalski (ur. 1970) – adiunkt w Zakładzie Teorii Literatury w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego. Opublikował książkę Dyskurs, apokryf, parabola. Strategie filozofowania w prozie współczesnej (2003). Jego artykuły ukazywały się w książkach zbiorowych oraz w „Pamiętniku Literackim”, „Tekstach Drugich”, „Ruchu Literackim” i „Pograniczach”. Zajmuje się związkami literatury i filozofii.

Spis treści:

Wstęp 7

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Kręgi twórczości filozofów 11

ROZDZIAŁ DRUGI

Drogi myśli – drogi pisarstwa filozofów 21

Leszek Kołakowski 22

Barbara Skarga 28

Józef Tischner 31

Autointerpretacje, czyli filozofowie o ewolucjach własnej

twórczości 37

Ewolucja twórczości filozofów – podobieństwa 42

Twórczość filozofa jako spójna (?) narracja 46

ROZDZIAŁ TRZECI

Ślady podmiotowości w twórczości filozofów 51

Tematyka 51

Sposób myślenia 54

Inspiracje i refutacje 68

Autotematyzm 73

Struktura tekstów 75

Genologicze ekscesy 81

ROZDZIAŁ CZWARTY

Pisarstwo filozofów jako reprezentacja doświadczenia 85

Doświadczenie jako źródło filozofowania 85

Skarga – doświadczenie łagrów 93

Kołakowski – doświadczenie ewolucji światopoglądowej 107

Tischner – doświadczenie choroby 110

Pisanie jako doświadczenie 114

ROZDZIAŁ PIĄTY

Filozofowie czytający literaturę 119

ROZDZIAŁ SZÓSTY

Ludyczne aspekty pisarstwa filozofów 139

Zabawa filozofią – zabawa z filozofią 142

Parodia i pastisz 149

Estetyzacja dyskursu 156

Komizm 161

ROZDZIAŁ SIÓDMY

Kto mówi w tekstach filozofów 169

Elementy różnych dyskursów 171

Prozopopeja 174

Ironia 179

Teatr mowy 193

Filozoficzna mowa pozornie zależna 201

ROZDZIAŁ ÓSMY

Styl filozofów 211

Styl a charakter wypowiedzi 214

Styl a metoda filozoficzna 221

Mataforyka 226

Pytania (nie tylko) retoryczne 231

Parentezy 239

Kołakowski 242

Tischner 248

Skarga 252

Przypisy 255

Bibliografia 287

Nota bibliograficzna 303

Indeks osób 305

Fragment:

Filozofowie, co zrozumiałe i dotyczy każdego z nas, mają swoich ulubionych autorów, do których najchętniej się odwołują. Kołakowski swoje gusty literackie zdradził w antologii 128 bardzo ładnych wierszy stworzonych przez 68 poetek i poetów polskich, przy czym jest to tak szeroki zbiór, że trudno na jego podstawie wnioskować o rzeczywistych preferencjach4. Poza tym w swoim pisarstwie filozof ten rzadko przywoływał literackie teksty, nie podejmował także refleksji estetycznej. Tischner zdecydowanie najczęściej czerpał z twórczości Norwida, a także Dostojewskiego (szczególnie w Polska jest ojczyzną) i Wyspiańskiego (wnikliwa analiza Wesela pojawia się w Chochole sarmackiej melancholii, w którym przywoływany jest także Gombrowicz). W swoich kazaniach z kolei chętnie sięgał do Przerwy-Tetmajera. W tekstach Skargi najczęściej pojawia się pieśń chóru z Antygony Sofoklesa dotycząca przemocy (zanalizowana w Tożsamości i różnicy, a potem kilkakrotnie przywoływana w Kwintecie metafizycznym, Człowiek to nie jest piękne zwierzę i Tercecie metafizycznym). Kilkakrotnie także z aprobatą odnosi się do opowiadań

Szałamowa jako autora najtrafniej jej zdaniem opisującego doświadczenia łagrowe. Pomijam tu różne incydentalne cytaty i odwołania, jest ich bowiem niemało u wymienionych filozofów.

Jeszcze na wstępie można zaznaczyć, że częściej odniesienia do literatury pojawiają się w tekstach gatunkowo zbliżonych do esejów, a u Tischnera także w kazaniach.

Informacja: seria Wokół literatury, 314 stron, format 140×225 mm, oprawa broszurowa
Cena detaliczna: 40 zł
Planowany termin dystrybucji: 16 sierpnia 2010