Regionalizm, węzły gordyjskie, modele – wybrane koncepcje
Kazimierz W. KRUPA

1. Regionalizm a węzły gordyjskie

Aktualne analityczne dokumenty przygotowywane przez IMF i Klub Rzymski ostrzegają przed możliwymi negatywnymi skutkami dalszego narastania nierównowagi ekonomicznej w wielu regionach świata, oraz potwierdzają, że działania w zakresie jej zmniejszenia podejmowane do tej pory przez lokalne rządy są nieadekwatne do pojawiających się szybko kolejnych olbrzymich zagrożeń, z których wybrane już się materializują w wielu częściach świata, w tym również w Europie.

A. Kukliński [1] oraz K. Rybiński twierdzą, że nadszedł najwyższy czas, by zastąpić dotychczas realizowaną u nas politykę przez wieloaspektową strategiczną wizję Europy. Realna zdolność decydentów do sprostania temu wyzwaniu będzie sprawdzana przez ich reakcję na najważniejsze współczesne globalne problemy, w tym obecny światowy kryzys finansowy. L. Sojka [2] i J. Tej [3] proponują, aby główne współczesne wyzwania globalnego świata określać jako węzły gordyjskie. Analizując dylematy naszej gospodarki opartej już w znacznym zakresie na technologii digital należy stwierdzić, że lista tych węzłów może być bardzo długa. Jednak, aby skoncentrować się na najważniejszych determinantach, które kształtują współczesną globalną ekonomię, światową gospodarkę i obecne oczekiwania społeczeństw różnych państw R. Štefko [4] oraz Š. Majtán zdefiniowali pięć węzłów gordyjskich. Są to:

1. Szybko pojawiające się ograniczenia globalnego rozwoju ekonomicznego, w tym szczególnie niedobory zasileniowe oraz związane z dotychczasową działalnością człowieka zmiany klimatyczne.
2. Globalne skutki starzenia się społeczeństw.
3. Aspiracje Chin i Indii jako już nie tylko regionalnych ekonomicznych mocarstw.
4. Akceleratory rynków finansowych i presja wirtualnego pieniądza.
5. Presja i oczekiwania deterministyczne regionów i lokalnych społecznych centrów.

A. Kukliński oraz K. Rybiński twierdzą jednak, że istotne są jedynie cztery węzły. Ich zdaniem są to:

1. Granice wzrostu: niedobory energii, środowisko naturalne i katastrofy.
2. Starzenie się społeczeństw krajów rozwiniętych i wiek XXI wiekiem migracji.
3. Chiny w roli globalnego mocarstwa, porażka demokracji.
4. Hegemonia rynków finansowych i pojawienie się nowych inwestorów [5].

Z. Hockuba uważa natomiast, że właściwie węzłem gordyjskim jest jedynie ekonomiczne zacofanie, które towarzyszy wielu regionom i całym krajom na świecie, z którego nie mogą się one wyrwać, pomimo licznych inicjatyw społeczności lokalnych, rzędów i wielu różnych gremiów [6] np. ASEAN. Realne i względne zacofanie powoduje zazwyczaj przeświadczenie, że życie ludzi w tych krajach jest zupełnie inne niż w Europie. Jest ono też często przyczyną licznych napięć społecznych i protestów, których skala szybko narasta (zobacz również: STABILNOŚĆ FINANSOWA A STABILNOŚĆ CEN. Odczyt prof. Zbigniewa Hockuby, członka zarządu NBP, na walnym zgromadzeniu Związku Banków Polskich (ZBP) 16 kwietnia 2008 r.).

2. Modele ekonomiczne współczesnych tendencji globalnych zachowań klientów i gospodarki

E. Helpman [7] w książce Economic Policy in the International Economy, która zdaniem P. Krugman’a z Princeton University jest wspaniałą kolekcją 15 kart teoretycznych i empirycznych aspektów, w tym głównie:

- światowych finansów,
- rozwoju gospodarczego,
- lokalnych i międzynarodowych determinantów reformy podatkowej,
- wpływu instytucji politycznych,

obszernie charakteryzuje narzędzia współczesnej polityki gospodarczej międzynarodowych globalnych centrów. Krugman leads off by showing how models of currency crises can be converted into generic models of financial crises; Flood and Rose revisit open interest parity and ask whether interest-rate policy can deal with currency crises; and Tornell explains the importance of distinguishing between bailouts for individual banks or firms and bailouts triggered only by systemic crises. Zgodnie z opinią P. Krugman’a koncepcja E. Helman’a umożliwia również pokazanie w jaki sposób modele kryzysów walutowych mogą być zamienione na ogólne scenariusze problemów finansowych. Jest to szczególnie ważne dziś, bowiem np. zasięg silnego kryzysu finansowego w 2008 roku był już globalny. W tym kontekście R. P. Flood [8] i A. K. Rose [9] postanowili ponownie zdefiniować pytanie, czy parytet stopy procentowej światowej polityki finansowej radzi sobie z kryzysami walutowymi?[10] Natomiast A. Tornell w swoim modelu wyjaśnia znaczenie rozróżnienia pomiędzy bailouts indywidualnych banków lub firm i bailouts uruchamiany wyłącznie przez kryzysy systemowe [11]. Obstfeld and Rogoff model and analyze risk in the context of the new international macroeconomics. M. Obstfeld [12] i K. Rogoff [13] w swoim modelu CES dotyczącym analizy ryzyka w kontekście nowej międzynarodowej makroekonomii [14] charakteryzują między innymi potencjał nabywczy konsumentów. Zakładają oni, że wszystkie osoby mają identyczne podstawowe preferencje i można zbudować formułę „U” opisującą mechanizm w którym The representative consumer duże grupy przedstawicieli konsumentów maximises mogą maksymalizować swoje zadowolenie w trakcie realizacji potrzeb.

ß is the rate of time preference (using the paper’s original notation).
Kalemi-Ozcan, Sorensen, and Yosha show how capital mobility fosters industrial specialization, which leads to asymmetrical output fluctuations.S. Kalemi-Özcan z Brown University, B. E. Sorensen z Federal Reserve Bank of Kansas City, O. Yosha z University of Tel-Aviv [15] a także Eduardo A. Cavallo (Inter-American Development Bank ) iJeffrey A. Frankel z Harvard University w Does Openness to Trade Make Countries More Vulnerable to External Crises, or Less? Using Gravity to Establish Causality pokazują, jak mobilność kapitału sprzyja specjalizacji przemysłowej, co jednak prowadzi zazwyczaj bardzo często do wahań niesymetrycznych [16]. Arteta, Eichengreen, and Wyplosz reassess the influence of capital mobility on economic growth, and Barlevy shows why short-run fluctuations can profoundly affect long-run growth. Carlos O. Arteta [17] oraz Barry Eichengreen [18] z University of California, Berkeley, Department of Economics dokonali natomiast ponownej współczesnej oceny wpływu mobilności kapitału na wzrost gospodarczy [19] i pokazują przy pomocy MATEMATYCZNEGO modelu stabilizujący efekt regresji. Jednocześnie pytają dlaczego nie wykorzystuje się barlevykrótkoterminowych wahań, które zazwyczaj można skutecznie uruchomić jako akcelerator głębokiego wpływu na długoterminowy wzrost. Two rigorous papers analyze the effects of much-discussed tax reforms. Dwie kart rygorystycznego analizowania skutków bardzo dyskutowanej reformy podatkowej przedstawia T. And Persson ends the book by showing how different electoral regimes affect the size of the public sector. Persson [20] w książce The Economic Effect of Constitutions, MIT Press: Cambridge, August 2003, (współautor G. Tabellini), pokazując jednocześnie w jaki sposób różne systemy wyborcze wpływają na wielkość siły sektora publicznego. No economist can leaf through this book without finding something new and exciting.’ Peter Kenen, Princeton University Ekonomiści OECD wykorzystują tę koncepcję również do określenia konwergencji i dywergencji rozwoju [21]. Jednak już 200 lat temu J. Madison wyliczył różnicepomiędzy najbogatszymi i najbiedniejszymi krajami i określił, że wyniosła ona 3:1. Dzisiaj po kilkudziesięciu dekadach dynamicznego rozwoju te różnice wynoszą już aż 19:1, to znaczy w najbogatszych krajach przeciętnie dochód narodowy na głowę jest wyższy 19-20 razy w stosunku do średniej w krajach biednych.

3. Indykatory i trendy w globalnym świecie wirtualnej gospodarki

Na początku XXI wieku obserwujemy również dalszy olbrzymi skok cywilizacyjny największego niedemokratycznego państwa – Chin [22]. Jest wysoce prawdopodobne, że w ciągu kolejnych kilku dekad staną się one największą i najbardziej konkurencyjną gospodarką świata. Już obecnie zawiązują silny strategiczny sojusz z Afryką, eliminując wpływy gospodarcze Europy i Stanów Zjednoczonych. Podobne trendy mają: Korea Południowa, Tajwan, Hongkong oraz Singapur (więcej w: Chunhua Tians, Wei Ding, Rongzeng Cao and Juhnyoung Lee. Business Componentization: A Guidance to Application Service Design. Springer. Part of Springer Science+Business Media. Singapore 2008). Kraje te albo są, albo przez większość okresu doganiania zachodniego świata były niedemokratyczne. Ich skuteczny, dynamiczny rozwój ma obecnie już zasadniczy wpływ na globalną i lokalną równowagę surowcową. Szybko rośnie udział tych państw w produkcji przemysłowej świata i popycie na energię, a wiele chińskich firm stało się już największymi potentatami na rynkach, na których funkcjonują. Chiny są na przykład aktualnie największym producentem mikrokomputerów na świecie. Szybko rośnie również ich kapitał intelektualny, a liczba studentów w tym kraju jest wyższa niż łączna liczba w Unii Europejskiej i Stanach Zjednoczonych i dalej szybko rośnie [23]. Współczesne Chiny są już również światowym liderem w eksporcie kapitału, dzięki czemu stały się nie tylko globalną hurtownią, ale również globalnym bankiem, co potwierdza rosnąca liczba transakcji kupna firm Zachodu przez chińskie firmy i fundusze inwestycyjne. Rok temu w Chinach było dziesięciu miliarderów, w tym jest ich już ponad 100. Ilu miliarderów będzie w tym kraju za dziesięć lat?

Według dostępnych szacunków aktywa zarządzane przez azjatyckie banki centralne i państwowe fundusze inwestycyjne w krajach eksportujących ropę naftową przekroczą 12 bilionów (tysięcy miliardów) dolarów w najbliższych czterech latach [24]. Aktywa te są już lokowane na globalnych rynkach finansowych, przy czym oczekuje się, że udział inwestycji związanych z ryzykiem kredytowym (akcje, obligacje przedsiębiorstw) będzie rósł. Stąd chyba słusznie, jako pierwszą reakcję na kryzys finansowy, proponuje się większą kontrolę państw nad rynkami finansowymi. Jednocześnie wybrani politycy w krajach rozwiniętych proponują wiele barier w napływie kapitału, który pochodzi np. z krajów o niedemokratycznych systemach i który jest aktualnie wystarczająco już silny, żeby przejmować nawet bardzo duże korporacje i branże Zachodu np. przemysł stalowy Europy przez firmę MITEL z Indii. Ma to silny związek z prognozami, które zakładają, że w dalszym ciągu będzie rósł przyrost naturalny w Azji, szczególnie w Indiach.

Kolejnym istotnym problemem, który obecnie ma i będzie miał w najbliższym czasie, w bardzo dużym stopniu, wpływ również na przyrost PKB i poziom dobrobytu jest connectedness oraz problem informacyjnych podstaw polityki gospodarczej. Odpowiedniej jakości informacje, w tym szczególnie technologia informatyczna, są już najważniejszymi sustained development – całego globalnego rozwoju. Wydaje się jednocześnie konieczność zanegowania koncepcji zerowego wzrostu, to znaczy uznania, że wzrost powinien być ciągły, stały. Z tym, że ten wzrost i globalny, dynamiczny przyrost naturalny ludności powinny być precyzyjnie monitorowany, a jeśli chodzi o wzrost gospodarczy, to powinien być nakierowany na rozwiązanie trzech problemów:

- sustained economic growth, a wiec taki wzrost gospodarczy, który przyniesie korzyści również przyszłym pokoleniom.
- decoupling, czyli rozprzęgnięcie wzrostu gospodarczego od wzrostu zanieczyszczeń środowiska i wyczerpywania zasobów.
- coupling, czyli powiązanie wzrostu gospodarczego z poprawą jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń (Lee Boon Yang, Singapore iN2015 [25] Masterplan Offers a Digital Future for Everyone. www.in2015.sg, innovative nation).

Khoong Hock Yun [26]potwierdza, że powiązane to musi być jednocześnie z kontrolą długu publicznego i zadłużenia w międzynarodowych instytucjach finansowych. Wymienione indykatory, zdecydowanie pokazują, że bieżąca analiza średniego tempa wzrostu wielu krajów, szczególnie tych które rosły na zasadzie stop-go-stop-go, czyli szybki wzrost, jakiś tam kryzys i kraje, które się rozwijały w sposób stabilny, długofalowy, bez żadnych wydarzeń, iż średnie tempo wzrostu krajów typu stop-go jest wyższe niż stabilnydługofalowy wzrost bez wstrząsów [27].

Koncepcja ta, jak się przypuszcza, nie jest adekwatna do współczesnej Afryki, wspomaganej innowacyjnie przez Chiny. Wydaje się bowiem bardzo prawdopodobne, że „dywidenda demograficzna” Afryki wraz z chińską ekspansją myśli i wizji strategicznych spowoduje, że tam będzie w przyszłości główna oś potęgi XXI wieku. Europa natomiast albo wejdzie w tą grę albo np. nie dopuszczając ich do współudziału w globalnych instytucjach finansowych (głównie MFW, BŚ) i odmawiając im prawa współtworzenia nowego globalnego ładu gospodarczego, zmarginalizuje się na własne życzenie tzn. na wskutek braku przyszłościowych wizji i woli convergence.

LITERATURA

1. Bojar E. (red.), Competition and Coexistence In the Process of the European Integration, PWN Warszawa, 2000.
2. Bojar E. (red.), Społeczna odpowiedzialność w biznesie. Wydawnictwo Politechniki Lubelskiej, Lublin 2007.
3. Eichengreen B., Sui Generis EMU [28]. NBER Working Papers from National Bureau of Economic Research, Inc 2008.
4. Eichengreen B., Steiner K., Is Poland at Risk of a Boom-and-Bust Cycle in the Run-Up to Euro Adoption? No 14438, NBER Working Papers from National Bureau of Economic Research, Inc 2008.
5. Eichengreen B., Flandreau M., The Rise and Fall of the Dollar, or When Did the Dollar Replace Sterling as the Leading International Currency? No 14154, NBER Working Papers from National Bureau of Economic Research, Inc 2008.
6. Kalemi-Ozcan, S., B. Sorensen and O. Yosha (2001). Economic Integration, Industrial Specialization and the Asymmetry of Shocks Across Regions, Journal of International Economics, 55, pp.107-37.
7. Kalemi-Ozcan, S., B. Sorensen and O. Yosha (2003). Risk Sharing and Industrial Specialization: Regional and International Evidence, American Economic Review, 93, pp.903-918.
8. Kamdar M., >Planet India: How the Fastest Growing Democracy Is Transforming America and the World>.Scribner, 2007.
9. Luce E., In Spite of the Gods: The Rise of Modern India>.Anchor, 2008.
10. >Mač>erinskien> I., Šúbertová E.(2008), Present Role of Development Co-operative Society in Lithuania and in the Slovak Republic. Podnikanie a konkurencieschopnosť >firiem. Bratislava
11. >Majtán Š. (2008), Manažérske rozhodovanie v outsourcingovom vzťahu. Podnikanie a konkurencieschopnosť >firiem. Bratislava.
12. Panagariya A., India: The Emerging Giant, Oxford University Press, 2008.
13. Prasad C. S., Vibha Mathur, Anup Chatterjee, Sixty Years of the Indian Economy – 1947 to 2007>. New Century Publications, 2007.
14. Sojka L. Sociálne dimenzie kariérneho rozvoja = Social dimensions of the carreer develepment. In: Sociální práce/Sociálna práca : odborná revue pro sociální práci. – ISSN 1213-624. – č. 1 (2005).
15. Sojka L., A. Kmecová, Kompatibilita regionálnej stratégie a stratégií podnikateľských subjektov regionu. In: Analytický pohľad na základné súvislosti z výzvy regionálneho rozvoja v slovenských podmienkach [elektronický zdroj] : (zborník vedeckých štúdií z výskumného grantu VEGA č. 1/1406/04) / Róbert Štefko. – Prešov : Prešovská univerzita, 2005.
16. Sojka L., Manažment inovácií a jeho miesto vo výskume a vývoji. In: Dni otvorených dverí 2005 & Vedecký seminár Manažment 2005 : pri príležitosti 15. výročia založenia Centra ďalšieho vzdelávania EU a 65. výročia vzniku Ekonomickej Univerzity v Bratislave. – Bratislava : Centrum ďalšieho vzdelávania Ekonomickej univerzity, 2005.
17. Soni V., An ode to Energy and Youth, Hindustan Times, New Delhi, february 4, 2008.

[1] Więcej w: Jakubowska P., Kukliński A., Żuber P. (red.), The Future of European Regions. Ministry of Regional Development. Warsaw, 2007.
[2] L. Sojka Regionálny rozvoj v kontexte vzdelanostných faktorom. Súbor záverečných štúdií vedeckého grantu VEGA č. 1/1406/04 / 1. vyd. – Prešov : Prešovská univerzita, 2006.
[3] Tej J. (2007), Správa a manažment. Prešov, 2007.
[4] R. Štefko Dimenzie a faktory regionálneho rozvoja. Zborník vedeckých štúdií z výskumného grantu VEGA č. 1/8051/01 / – Prešov : Filozofická fakulta PU, 2003.
[5] K. Rybiński, P. Opala, M. Hołda, Gordian knots of the 21st century”. Ministry of Regional Development. Warsaw, 2008.
[6] Hockuba Z. Złożoność a ekonomia: wybrane problemy. Uwagi na marginesie artykułu Williama Barnetta II. Studia Ekonomiczne, nr 3, 2006, ss. 239-244.
[7] Elhanan Helpman (2004), The Mystery of Economic Growth, Cambridge, MA: Belknap Press Harvard University Press.
[8] R. P. Flood jest starszym ekonomistą w Capital Markets Division, Departament Badań MFW.
[9] A. K. Rose jest w BT Rocca Professor of International Trade, Economic Analysis and Policy in the Haas School of Business atRocca profesorem handlu międzynarodowego oraz nauk ekonomicznych i politycznych w Haas School of Business na the University of California, Berkeley, director of the NBER International Finance and Macroeconomics University of California, Berkeley, a także dyrektorem w NBER Macroeconomics i International Finance program, and CEPR Research Fellow. programu naukowego CEPR. For comments, we thank Richard Lyons and Ludger Woessmann
[10] Zaproponowali instrument matematyczny pomiaru parytetu siły nabywczej (PPP)
mt – pt = byt – ait + et
pt = et + p*t + vt
gdzie :
mt – stan krajowych pieniędzy w czasie t, p to poziom cen; y jest to realne rzeczywiste wyjście, i tointerest rate (level), e is the domestic price of foreign exchange; ? and ß are parameters, an poziom stopy procentowej, e jest ceną krajową walut, a i b są parametrami, Gwiazdka stanowi sumę zagranicznych zmiennych; wszystkie zmienne (z wyjątkiem stóp procentowych) są wyrażone jako naturalny logarithms, a is a shock to the money market; and v is a stationary deviation from PPP. logarytm, e jest szokiem dla rynku pieniężnego, v jest to odchylenia od stacjonarnych PPP.
[11]M. Li oraz A. Tornell, w książce Exchange Rates Under Robustness: An Account of the Forward Premium Puzzle. San Francisco State University, October 2008 zaproponowali formułę matematyczną na Proof of Lemma
[12] >MAURICE OBSTFELD, profesor ekonomii. Dyrektor CIDERUniversity of California, Berkeley, Department of Economics. 508-1 Evans Hall #3880. Berkeley, CA 94720-3880.
[13] Profesor Kenneth Rogoff, Economics Department, Littauer Center, Harvard University, Cambridge MA 02138-3001.
[14] Maurice Obstfeld>, Kenneth S. Rogoff, Foundations of International Macroeconomics . MIT Press 1996.by Maurice Obstfeld (Author), Kenneth S. Rogoff (Author>
[15] Więcej w: Sebnem Kalemi-Ozcan, Bent E. Sorensen, Oved Yosha. Risk Sharing and Sectoral Specialization: Regional and International Evidence, http://fmwww.bc.edu/RePEc/es2000/1582.pdf. RePEc (Germany).
[16] Opisuje to estymacja modelu SS i,t = c + ?(Trade Openness) i,t + ?(Foreign Debt/GDP) i,t-1 + ?(Liability Dollarization)i,t-1 + ?(CA/GDP) i,t-1 + ?Z + µi,t .
[17] Board of Governors of the Federal Reserve System.
[18] Więcej w: Barry Eichengreen, Exchange Rate Regimes and Capital Mobility: How Much of the Swoboda Thesis Survives? No 6868, CEPR Discussion Papers from C.E.P.R. Discussion Papers, 2008.
[19] C. Arteta, G. Hale, Sovereign Debt Crises and Credit to the Private Sector. November 7, 2006, p. 9.
[20]T. Persson, R. Blundell, W.K. Newey Advances in Economics and Econometrics. Cambridge University Press: Cambridge, August 2006.
[21] Elhanan Helpman i Efraim Sadka (red.) (2003), Polityka Gospodarcza w International Economy, New York: Cambridge University Press.
[22] Dianxun Shuai, Qing Shuai, Yuming Dong and Liangjun Huang, Data Clustering in Enterprise Computing: A New Generalized Cellular Automata. Singapore, 2008.
[23] K. Rybiński, P. Opala, M. Hołda, Gordian knots of the 21st century”. Ministry of Regional Development. Warsaw, 2008.
[24] www.rybinski.eu
[25] Intelligent Nation 2015 – iN2015 to ko-kreacyna koncepcja ludzi, prywatnego i publicznego sektora w Singapurze.
[26] >Khoong Hock Yun, Assistant Chief Executive, Infrastructure and Manpower DevelopmentInfocomm Development Authority of Singapore.
[27] Zobacz również: Khoong Hock Yun, Connectivity in 2015. Singapore, 2008, pp. 4-17.
[28] EMU – Europe’s monetary union

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji

Creative Commons 2.5
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
-Na tych samych warunkach 2.5 Polska
——————————————————————————————–