Generacja X

Encyklopedia „Epistema”

Pokolenie X

Odsłuchaj hasło:

Pobierz: *mp3

Termin powstał na określenie pokolenia ludzi urodzonych tuż po pokoleniu powojennego wyżu demograficznego w krajach zachodnich (w szczególności USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii). Według różnych ujęć terminem tym obejmuje się pokolenie urodzone pomiędzy 1961 a 1981 rokiem. Termin pokolenie X powszechnie używany jest na gruncie demografii, nauk społecznych, marketingu a także funkcjonuje w kulturze popularnej. Obejmuje on swoim znaczeniem, określoną grupę ludzi dorastających i wchodzących w życie w ukształtowany pod koniec dwudziestego wieku postindustrialny i ponowoczesny układ społeczny. Pokolenie X doświadcza życia w czasach kryzysu tradycyjnych instytucji, głębokich przeobrażeń struktury społecznej, wzrastającej roli konsumpcji i mediów w życiu społeczeństwa i jednostki.

Określenie „pokolenie X” ma kilka źródeł. Po raz pierwszy termin ten został użyty przez brytyjską socjolog Jane Deverson. Przeprowadziła ona w 1964 roku badania nad brytyjskimi nastolatkami którzy: spali ze sobą przed małżeństwem, nie wierzyli w Boga, nie lubili królowej i nie szanowali rodziców. Wyniki swoich badań Deverson opublikował w książce pt. „Generation X”. Kilka lat później określenie „Generation X” zostało wykorzystane przez punk -rockowego muzyka Billy Idola, który właśnie tym mianem nazwał swój powstały w 1976 roku zespół. Nazwa miała być wyrazem charakterystycznego dla subkultury punk nihilistycznego podejścia do rzeczywistości i odrzucenia powszechnie szanowanych przez społeczny establishment wartości. Obecne znaczenie termin „pokolenie X” uzyskał dzięki pisarzowi kanadyjskiego pochodzenia Duglasowi Couplandowi. W 1991 roku ukazuje się jego książka zatytułowana: Generation X: Tales for an Accelerated Culture (polski tytuł: Pokolenie X. Opowieści na czas przyśpieszającej kultury), która staje się swoistym manifestem pokolenia. W kilku opowiadaniach napisanych przez Couplanda sportretowane zostają najistotniejsze bolączki pokolenia X: niepewność przyszłości, trudności z zatrudnieniem, brak stałych punktów oparcia, lęk przed samotnością. Termin szybko zdobywa popularność i medialny wyraz w kolejnych tekstach pokoleniowych miedzy innymi filmach i muzyce grunge (zespoły takie jak „Nirvana”, „Perl Jam”). Ta popularność szybko zostaje podchwycona przez specjalistów od marketingu, którzy przekuli idee i wartości pokolenia X w dobrze sprzedające się produkty (przykładem kampania Pepsi z hasłem: „Pepsi generation neXt”).

Pokolenie X, jak wskazuje sama nazwa jest pokoleniem opierającym się jednoznacznym generalizacjom i uogólnieniom. Najkrócej można próbować opisać X –ów jako pokolenie postrewolucyjne, które jednak nauczone przykładami swoich rodziców nie wierzy w zbawczą moc rewolucji, nie popadając jednocześnie w bezkrytyczną akceptacje zastanego porządku. Charakteryzuje je ambiwalentna postawa z jednej strony buntu z drugiej natomiast gorzkiej świadomości niemożliwości wyrwania się z zastanego porządku.

Media i życie codzienne
Pokolenie X jest również pierwszym w historii pokoleniem wychowywanym w rzeczywistości głęboko zmediatyzowanej. Wszechobecność mediów w życiu codziennym przedstawicieli pokolenia X, wytworzyło wśród nich nowy sposób rozumienia przekazów medialnych, w wyniku czego przypisują oni nową rolę mediom w swoim życiu. Przestają one być jedynie dostarczycielem informacji i rozrywki, a stają się istotnym elementem współtworzącym tożsamość jednostki, jej wrażliwość i sposób postrzegania rzeczywistości. Przykładem może tu być telewizja, która dla członków pokolenia X staje się ramą odniesienia dla rozumienia rzeczywistości poza ekranowej.

Przedstawicieli pokolenia X charakteryzują również wysokie kompetencje medialne co owocuje nowym krytycznym sposobem odbioru mediów, w szczególności telewizji. Charakteryzuje się on ironicznym, ale jednocześnie nostalgicznym sposobem postrzegania medialnych treści. Czego przejawem jest powszechna wśród X – ów praktyka oglądaniu kiczowatych programów, seriali i kreskówek połączona z ironicznym ich komentowaniem, wyszydzaniem i ośmieszaniem. Swoistym medialnym symbolem tego pokolenia jest również MTV, oparte na stylistyce szybkiego montażu scen, postmodernistycznym mieszaniu różnych form i treści, tworzącym dynamiczny i mocno zróżnicowany przekaz.

Rzeczywistość medialna zastępuje tu również rzeczywistość historyczną. Jak stwierdzają badacze społeczni, aby można było mówić o takim zjawisku jak pokolenie, niezbędna jest trauma pokoleniowe, swoiste wydarzenie historyczne, będące doświadczeniem wielu ludzi w danym okresie. Przykładem takiego doświadczenia może być chociażby II Wojna Światowa. W przypadku pokolenia X wskazuje się na brak traumy, wspólnego wszystkim historycznego doświadczenia. Często mówi się tu o pokoleniu wychowującym się w czasach bez historii. Dlatego też ten brak historii zastępują media. Jak definiuje to Douglas Coupland: „Niedosyt historii: Życie w czasach, w których nic się nie dzieje. Główne objawy to uzależnienie od gazet, czasopism i wiadomości telewizyjnych” . Jednakże powszechna obecność mediów we współczesnym społeczeństwie skutkuje również nadmiarem historii, prowadząc do przesytu, na co wskazuje Coupland określając ironicznie to zjawisko mianem przesytu historii: „Przesyt historii: Życie w czasach w których dzieje się zbyt dużo Główne objawy to uzależnienie od gazet, czasopism i wiadomości telewizyjnych”

Frustracja – czyli pokolenie na przemiał
Nowa sytuacja społeczna, w której przyszło żyć przedstawicielom pokolenia X, zmusza ich do mierzenia się z nieznanymi wcześniej problemami, co niejednokrotnie wywołuje głębokie frustracje i lęki. Jednym z takich frustrujących problemów stała się dla X – ów niemożność osiągnięcia pełni niezależności finansowej i statusu materialnego zbliżonego do statusu rodziców. Doskonale widoczne było to pod koniec lat 80 –tych XX w. w USA, gdzie większość wysokich stanowisk pracy zajęta była przez przedstawicieli powojennego wyżu demograficznego co skutecznie uniemożliwiało młodym realizowanie kariery. Dlatego też mimo wysokich kwalifikacji i wykształcenia, przedstawiciele pokolenia X zmuszeni byli do zadowalania się niższymi stanowiskami. Wywoływało to u X -ów świadomą postawę buntu i nienawiści do pokolenia wyżu tzw. Baby Boomer. Bunt ten przejawiał się, odrzuceniem ambicji i pogoni za karierą. Egzemplifikacją takiej postawy jest, pojawiająca się w tekstach pokolenia X, postać slackera (ang. leń, obibok), który przekornie nie podejmuje zatrudnienia, żyje z zasiłków lub zadowala się, prostą i niewymagająca pracą, którą Douglas Cupland określił mianem McPracy: „Nisko płatna, mało prestiżowa, niekorzystna i bez przyszłości praca w sektorze usługowym. Często uważana za zadowalająca alternatywę kariery przez osoby, które nigdy nie splamiły się pracą”.

Problemem z którym muszą sobie radzić przedstawiciele pokolenia X jest również zmiana samej struktury zatrudnienia. Praca we współczesnym społeczeństwie przestaje charakteryzować się długotrwałymi okresami zatrudnienia. Coraz częściej zatrudnienie ma charakter krótko terminowy, ściśle określony. Skutkuje to poczuciem niepewności, tymczasowości i leku o swoją przyszłość. Problem ten w licznych krajach spotęgowany jest przez kwestię bezrobocia i wciąż wzrastających wymagań stawianych osobom zatrudnianym. Prowadzi to do, powszechnego wśród przedstawicieli pokolenia X, głębokiego odczucia zbędności, bycia niepotrzebnym,. Jak określa to zjawisko Zygmunt Bauman: „Odczucie, że zbędność może oznaczać “społeczną bezdomność” z towarzyszącą jej utratą poczucia własnej wartości i sensu życia, lub podejrzenie, że w każdej chwili może stać się ona udziałem tych, których dotąd szczęśliwie ominęła, odróżnia doświadczenie życiowe Pokolenia X od doświadczenia wcześniejszych pokoleń, bez względu na dotkliwość i ogrom przeżywanych niegdyś przez nie niedoli. Bez wątpienia Pokolenie X ma dość powodów, aby odczuwać przygnębienie. Niechciane, a co najwyżej tolerowane, sprowadzone nieodwołalnie do roli biernego adresata społecznie aprobowanych lub uznawanych działań, traktowane w najlepszym razie jako budzący litość (zdaniem wielu, niezasłużoną) obiekt akcji charytatywnych, lecz nie braterskiej pomocy, oskarżane o próżniactwo i podejrzewane o niecne zamiary i przestępcze skłonności, nie ma zbyt wielu powodów, aby uznawać “społeczeństwo” za dom zasługujący na lojalność i troskę.”

Problem pokolenia X, dotyczy przede wszystkim krajów kultury zachodniej, przy czym w każdym z nich przybiera on zależną od lokalnych warunków formę. Zasadnicze jednak rysy tj. duża rola konsumpcji i mediów w życiu codziennym, frustracje związane z niepewnością zatrudnienia, lękiem o własną przyszłość, ironiczno –nostalgiczna postawa w stosunku do rzeczywistości, wydają się być cechami X –ów niezależnie od narodowości.

Radosław Bomba

Wybrana literatura przedmiotu:

Douglas Coupland, Pokolenie X. Opowieści na czas przyśpieszającej kultury, Warszawa 1998.

Blanka Brzozowska, Gen X: pokolenie konsumentów, Kraków 2005.

Frustracja. Młodzi o Nowym Wspaniałym Świecie, (red.) Piotr Marecki, Jan Sowa, Kraków 2003.

Zygmunt Bauman, Życie na przemiał, Kraków 2004.

Zbyszko Melosik, Młodzież, a przemiany kultury współczesnej, [w:] Być Europejczykiem, (red.) A.W. Mikołajczyk, Gniezno 2002.

wikipedia.org, hasło Generation_x


WYBRANA FILMOGRAFIA

Slacker, reż. Richard Linklater, USA 1991

Reality Bites, reż. Ben Stiller, USA 1994

Clerks, reż. Kevin Smith, USA 1994

Fight Club, reż. David Fincher, USA 1999

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji
Creative Commons 2.5 Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne

——————————————————————————————–