Dorota Maria Dzierżek

Kongres Polonii Amerykańskiej

Jedną z organizacji polonijnych jest Kongres Polonii Amerykańskiej. Kongres dbał nie tylko o interesy Polonii, ale i kreował własne wpływy polityczne. Aktywnie angażował się nie tylko na poziomie diaspor, ale także i utrzymując kontakty z macierzą. Kongres stał się aktywnym aktorem na poziomie międzynarodowym. Organizacja samodzielnie określała, z jakimi partnerami chce współpracować. Niejednokrotnie Kongres negował komunistyczne rządy w Polsce. Należy jednak pamiętać, ze nigdy nie wystąpił przeciwko obywatelom państwa polskiego, pomagał poprzez system opieki humanitarnej i charytatywnej.

Rodowód i struktura

Pod koniec XIX wieku zaczęło się instytucjonalizować życie polonijne. Można dostrzec dwa nurty: – Zjednoczenie Polskie Rzymsko – Katolickie w Ameryce (ZPRK) – Związek Narodowy Polski.(ZNP) Zjednoczenie zakładało ścisłą współpracę z Kościołem katolickim, podstawowa jednostką organizacyjną były parafie polskie. Priorytetem była praca organiczna wśród diaspory polskiej. Celem miało być stworzenie skupisk polonijnych aktywnie działających i rozwijających się. Związek z kolei zakładał walkę o niepodległość Polski. Wynikało to z przekonania, iż Polonia stanowi część narodu polskiego, tyle że oderwanego i mieszkającego w Stanach Zjednoczonych. Ta instytucja miała charakter świecki. Powstała również Unia Polska w Ameryce, która miała być organizacją pomiędzy ZPRK a ZNP. Stworzona została Liga Polska w Ameryce, której celem było dbanie o interesy polskie w szerokim rozumieniu tego słowa. W 1898 roku powstała organizacja kobieca, „Grosz Polski”, przekształcona później w Związek Polek w Ameryce(organizacja weszła w skład KPA) zajmujący się krzewieniem ducha narodowego wśród dziewcząt polskich żyjących w Stanach Zjednoczonych. Ciekawe jest, iż projekt zjednoczeniowy organizacji polonijnych istniał już w 1870 roku i nosił nazwę Ustawy Zjednoczeniowej Polaków. Ustawa podnosiła kwestie jedności Polonii w nadrzędnej organizacji na wypadek gwałtownych zmian w środowisku międzynarodowym. Od roku 1910 do końca 1939 rozpoczynał się kolejny etap powstawania organizacji polonijnych. Ważne jest, aby dostrzec, iż charakter instytucji był wypadkową wydarzeń politycznych. W tym okresie od zdobycia niepodległości organizacje przestawiły się na cel – pomoc Polsce niepodległej. Powołano również Światowy Związek Polaków z Zagranicy – tzw. Światpol [1] . W 1926 roku powstała Fundacja Kościuszkowska, mającą na celu wzmacnianie stosunków pomiędzy Polską a Polonią amerykańską. Wybuch drugiej wojny światowej spowodował zmianę celów organizacji polonijnych i powstawanie nowych instytucji polonijnych. Należy zauważyć, iż nowo powstałe twory miały charakter polityczny. KPA w 1944 roku po raz pierwszy w historii polonijnych organizacji w Stanach Zjednoczonych połączył polskie formacje. Jedność była dość krótkotrwała, gdyż na kolejnym zjeździe Kongresu w 1948 roku, wystąpił ze struktury Kongresu ZPRK oraz inne organizacje polonijne [2]. Spowodowane było to stanowiskiem Kongresu do PRL. Kongres aktywnie angażował się w politykę antyradziecką. Jak mówił prezydent Franklin Delano Roosevelt KPA to największy antyradziecki blok obywateli amerykańskich. Oskarżono KPA, iż zamiast służyć i zespalać Polonię angażuje się w sprawy Polski. Mimo późniejszych zadań, jakie stawiał ZPRK o skupienie się tylko na działalności dla diaspory polskiej i warunkując tym swój powrót pod parasol KPA Kongres dalej aktywnie angażował się w działania związane z ojczyzną. Przyjmuje się, że główną linię programową tworzyli działacze skupieni wokół Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, […]ideologia nieprzejednanych czy niezłomnych zdominowała Kongres Polonii [3]. To stanowisko powoli zaczęło się zmieniać, w późniejszych latach można zaobserwować jak Kongres czynił gesty pojednania w stosunku do komunistycznej Polski. KPA przeżył wewnętrzny konflikt związany z przychylnością w stosunku do Stanisława Mikołajczyka, odszedł wtedy KNAPP [4]. Za czasów Rozmarka delegacja Związku Polek w Ameryce spotkała się z ambasadorem PRL w Waszyngtonie. Podczas prezesury Mazewskiego nastąpiło normalizowanie stosunków na lini KPA – PRL. Wystarczy wymienić obecność prezesa podczas podpisywania umowy o współpracy i wymianie naukowej oraz technologicznej pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a PRL [5].

Prezydent Dwight Eisenhover z Karolem Rozmarkiem, pierwszym prezesem KPA

KPA jako organizacja polonijna

Kongres Polonii Amerykańskiej od początku swojego istnienia koncentrował się na działalności, która miała integrować, zespalać i propagować życie polonijne. „Organizacja polonijna[…] jest to grupa ludzi zrzeszona dobrowolnie w celu wykonania jakiegoś zadania lub ciągłego wykonywania istotnej dla tych ludzi działalności. Aby taką grupę można było nazwać organizacją, musi posiadać ona następujące elementy zespół ludzi ,należących do organizacji na zasadach ujętych w formie pisemnej, zespół postanowień lub innych uchwal określających (także w formie pisemnej zasadnicze cele organizacji , zespół norm wyznaczających zasady działalności organizacji, materialne zasoby ,określane jako środki organizacji oraz zasady wewnętrznego uporządkowania(alokacji) zarówno ludzi jak i środków” [6].
Kongres jest przykładem organizacji polonijnej. Sama struktura organizacyjna KPA nie sprzyjała wewnętrznemu solidaryzmowi Polonii amerykańskiej. Była to tzw. umbrella organization, czyli popularnie zwana organizacja organizacji, które zachowywały elementy samodzielności [7]. Statut został uchwalony na konwencji w Buffalo w 1944 roku, później kilkakrotnie modyfikowany. Statut przewidywał zwoływanie konwencji, co 4 lata, w sytuacjach nadzwyczajnych w razie potrzeby. Zwoływał je prezes KPA, a od 1956 roku w miejscu i czasie ustalonym przez dyrekcje. Ilość delegatów była zależna od charakteru i liczebności reprezentowanych organizacji. W 1952 roku wprowadzono wymóg posiadania obywatelstwa amerykańskiego dla uczestniczących w konwencji. Ponadto organizacje musiały opłacać swoje członkostwo i przynajmniej od roku być członkami KPA, później skrócono ten okres czasu do 6 miesięcy [8].

Pierwsza konwencja KPA w Buffalo, 1944 rok

Obecnie KPA skupia 75 polsko – amerykańskich organizacji, jednoczy ponad 3000 klubów, instytucji i reprezentuje ponad milion Polaków będących członkami w zinstytucjonalizowanych formach polonijnych [9].
Na strukturę KPA składały się następujące organy:
- Rada Naczelna
- Dyrekcja
- Zarząd wykonawczy
- Prezes
- Komisje
- Biura rozmieszczone w Chicago, Waszyngtonie oraz Nowym Jorku
- Wydziały stanowe
Rada Naczelna miała być najwyższym ciałem kierowniczym i rządzącem KPA. Do funkcji Rady należało: wybieranie własnych urzędników, komisji rewizyjnej oraz innych komisji, opracowywanie dyrektyw, kontrolowanie prac zarządu wykonawczego, usuwanie ze składu KPA członków takich, których działalność okaże się szkodliwa dla organizacji.
Skład Rady mieli tworzyć:
- członkowie zarządu wykonawczego (prezes, pięciu wiceprezesów, sekretarz i skarbnik)
- dwudziestu przedstawicieli duchowieństwa polskiego
- reprezentanci organizacji polskich o zasięgu krajowym
- pięciu przedstawicieli zorganizowanej prasy polskiej (później zwiększono do dziewięciu)
- piętnaście osób znanych ogólnie i zasłużonych na polach pracy społecznej, kulturalnej, politycznej wybieranych przez Zarząd
- pięciu przemysłowców i handlowców polonijnych
- prezesi i dwaj przedstawiciele każdego z wydziałów stanowych
( zwiększono do trzech)
Późniejszy Statut z 1968 roku zlikwidował Radę Naczelną na rzecz powiększenia składu Dyrekcji [10].
Dyrekcja jako osobne ciało została utworzona w 1956 roku. W jej skład wchodzili:
- prezes jako przewodniczący
- sześciu wiceprezesów
- sekretarz
- skarbnik
- osiemnastu wybieranych dyrektorów.
Kompetencje tego organu są dość niejasne, jak uznała Joanna Wojdon – „Wśród potoku nic nie znacznych mów, niekiedy dyrekcja podejmowała kontrowersyjne kwestie. […] były wyrazem wewnętrznych walk o sposób sprawowania władzy w KPA” [11].
Zarząd wykonawczy to kolejny organ KPA. Składał się z:
- prezesa
- pięciu wiceprezesów (powiększono do sześciu)
- skarbnika
- przewodniczących stałych Komisji Kongresu.
- przedstawiciele organizacji polonijnych o zasięgu krajowym
- dziewięciu dyrektorów ( powiększono do dwunastu)
Członków Zarządu mianowała konwencja. Do obowiązków Zarządu należało: przestrzegać Statutu, wyznaczać komisje, koordynować ich prace oraz kierować nimi, wszelkie kwestie w sprawie nabywani i utraty członkostwa, opieka nad wydziałami stanowymi, starania o zdobywanie funduszy) a także „wprowadzać w życie wszelkie cele i zadania Kongresu polonii – w granicach możliwości” [12].Prezes KPA był najbardziej znaczącą postacią w organizacji. Do jego obowiązków należało przewodniczenie ciałom kierowniczym KPA, stał na czele każdej delegacji KPA z urzędnikami amerykańskimi, podejmował decyzję bieżące. Im bardziej malała częstotliwość spotkań organów decyzyjnych, tym wzrastała aktywność prezesa w tych płaszczyznach [13].
Osobowość prezesa odgrywała niemałą rolę, należy zauważyć, że wśród rządzących KPA przejawiają się same silne osobowości. Zarówno Karol Rozmarek, Alojzy Mazewski oraz Edward Moskal tworzyli organizacje nie tylko za pomocą prerogatyw formalnych, ale i własnymi działaniami, często ocenianymi jako niezależne i kontrowersyjne.

Alojzy Mazewski (pierwszy z prawej), drugi prezes
KPA z papieżem Janem Pawłem II

Edward Moskal, trzeci prezes KPA z Lechem Wałęsą

Działały również Komisje, zarówno stałe jak i zwoływane w czasie potrzeby. Wśród stałych zostały stworzone komisje zajmujące się:
- sprawami religijnymi
- działalnością informacyjno – wydawniczą
- sprawami Polonii amerykańskiej
- działalnością kulturalno – oświatową
- sprawami ekonomiczno – gospodarczymi
- rekonstrukcją powojennej Polski
- budżetem (finansowa)
- obrony praw Polski
Większość Komisji, mimo zakładanych szczytnych celów pozostawała fikcją, nie podjęto żadnych działań. Wyjątkiem są komisje kulturalno – oświatowa, finansowa oraz powstała później robotnicza [14].
Biura zajmowały się różnorodną działalnością. Chicagowskie było sekretariatem KPA, prowadzono tam ewidencje członków, opłat, zajmowano się korespondencją w języku polskim oraz angielskim
a także przesyłkami dla Kongresu [15]. Waszyngtońskie biuro miało
za zadanie zajmować się lobbingiem na rzecz Polonii i samego Kongresu. Usytuowanie blisko Białego Domu oraz Kapitolu dawało szansę na rozbudowaną i aktywną działalność w celu wspierania żywotnych interesów organizacji [16]. Ostatnie, ulokowane w Nowym Jorku było znane jako Centralne Biuro Informacyjne Kongresu Polonii Amerykańskiej i istniało tylko rok.
Zamknięto je z powodu pokrywania się obowiązków w płaszczyźnie public relations wykonywanych w Chicago [17] .
Działalność Kongresu na szczeblu lokalnym, w tym przypadku stanowym była regulowana przez poszczególne wydziały. Według statutu z 1948 roku:
„(a) wprowadzać w życie na terenie swego Wydziału cele i zadania kongresu Polonii amerykańskiej;
(b)reprezentować swój Wydział w sprawach lokalnych, stanowych i krajowych;
(c)starać się o powiększanie członkostwa na terenie swego Wydziału i o uiszczanie opłat członkowskich;
(d) informować Zarząd Wykonawczy Kongresu P.A. o działalności swego Wydziału” [18].
Organizacje członkowskie

Członkostwo w KPA było ściśle precyzowane przez statut. Członkiem mogła zostać organizacja „obywateli amerykańskich pochodzenia polskiego, bez względu na poglądy polityczne
i przekonania religijne z wyjątkiem jednakże tych zrzeszeń, które działają przeciw zasadom Demokracji amerykańskiej oraz wbrew interesom narodu polskiego” [19].
Przyjęte hasło przez Kongres na konwencji z Buffalo w 1944 roku –
w jedności siła! miało na celu pokazanie solidaryzmu diaspory polskiej. Biorąc pod uwagę, że Kongres skupiał większość organizacji trudno było zapewne o kompromisy i kooperację na polu organizacji.
Organizacjami, które odgrywały największą rolę w KPA były:
- Związek Narodowy Polski (ZNP)
- Zjednoczenie Polskie Rzymsko – Katolickie (ZPRK)
- Sokolstwo Polskie
- Związek Polek w Ameryce
ZNP grał kluczową rolę w Kongresie, prezes tego ugrupowania był jednocześnie prezesem KPA, ta tradycja pozostała do dzisiaj. Największa polonijna organizacja ubezpieczeniowa, wielokrotnie ratowała budżet KPA. Wydawano pod egidą związku: „Dziennik Związkowy” oraz wewnątrz organizacji tygodnik: „Zgoda”. ZPRK wydawał „Naród Polski” oraz „Dziennik Chicagowski”, jeden z najpopularniejszych codziennych pism w Stanach Zjednoczonych dla Polonii. Pomiędzy organizacjami istniał konflikt w łonie KPA.
Dla ZNP najważniejsza była Polska, dla ZPRK Polonia. Jak pisaliśmy Zjednoczenie opuściło struktury Kongresu. Symboliczny powrót nastąpił w 1954 roku, kiedy prezes ZPRK pojawił się na obchodach ku czci Kazimierza Pułaskiego [20].
Kolejna organizacja, która odgrywała dużą rolę w pracach Kongresu to Sokolstwo Polskie w Ameryce. Sokolstwo powstało w 1884 roku, później wchodziło w skład Związku Narodowego Polskiego. Zorganizowane na wzór czeskich drużyn sokolskich promowało zasadę aktywności fizycznej, ale i walkę o niepodległość Polski. Ze środowiska „sokołów” wywodzili się w większości amerykańscy żołnierze Błękitnej Armii generała Hallera.
Prezes tej organizacji popadł w konflikt z Kongresem, gdy w mediach pogodził się ze stratą Ziem Wschodnich Polski. Prezes Sokolstwa stwierdził, iż i tak były one bezwartościowe. Do narastających różnic pomiędzy Kongresem a Sokolstwem przyczyniło się również niejasne stanowisko w stosunku do PRL. Sokolstwo balansowało na granicy poparcia dla komunistycznych rządów Polski, aczkolwiek mimo tych nieporozumień ta organizacja nigdy nie wystąpiła ze struktur KPA [21].
Organizacja, która była trzecia, co do wielkości po ZNP oraz ZPRK był Związek Polek w Ameryce. Był to feministyczny nurt polonii, próba odpowiedzi na dyskryminacje w innych organizacjach
w stosunku do kobiet. Organem prasowym był „Głos Polek”.
Związek Polek nigdy nie popadł w żaden konflikt z Kongresem, mimo tego, iż za prezesury Rozmarka występowały odchylenia od oficjalnego zakazu wyjazdu do Polski i nawiązywania kontaktów
z przedstawicielami PRL [22].
W skład Kongresu wchodziły także niewielkie instytucje, takie jak
na przykład: Stowarzyszenie Synów Polski, Stowarzyszenie Kasy Pośmiertelnej św. Jana Kantego, Polska Robotnicza Kasa Pomocy, Polski Legion Amerykańskich Weteranów czy tez Związek Śpiewaków Polskich.
Dość specyficzna była Polska Narodowa „Spójnia”, związana z Polskim Narodowym Kościołem (PNKK) [23].PNKK uznał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, co było wbrew stanowisku KPA. W 1954 roku „Spójnia” wróciła pod parasol Kongresu.
Istniał również Komitet Narodowy Amerykanów Polskiego Pochodzenia aczkolwiek mimo dużej roli w czasie opracowywania programu KPA później nie angażował się w prace organizacji.

Działalność KPA.

Kongres Polonii Amerykańskiej zaczął działać od 1944 roku. Pierwsze lata działalności były dość trudne, KPA borykał się ze zdradą ze strony Stanów Zjednoczonych. Poparcie układu jałtańskiego sprawiło, iż Polonia poczuła się oszukana i zdradzona [24]. Prezesami organizacji byli kolejno: Karol Rozmarek, Alojzy Mazewski oraz Edward Moskal. KPA aktywnie działał na rzecz kraju ojczystego. Wśród zasług można wymienić poparcie dla Radia Wolna Europa oraz ustanowienie Programu Osób Rozproszonych po Świecie, który pozwolił ponad 170 tysiącom polskim imigrantom na wjazd do Stanów Zjednoczonych po zakończeniu drugiej wojny światowej.
KPA przyczynił się do powołanie Komisji Kongresu Stanów Zjednoczonych do przeprowadzenia śledztwa w sprawie masakry w Lesie Katyńskim. Istotnym był również lobbing na rzecz ustawy amerykańskiej o pomocy socjalnej dla weteranów z I oraz II wojny światowej, dla organizacji „Solidarność”, gdy istniała w podziemiu i podczas stanu wojennego oraz na rzecz wstąpienia Polski do NATO. KPA przyczynił się do zmian w prawodawstwie amerykańskim, dzięki którym możliwe było nadawanie azylu politycznego w Stanach Zjednoczonych tym, którzy uciekli z reżimu komunistycznego w Polsce oraz amnestia dla nielegalnych rezydentów, którzy przybyli do Stanów Zjednoczonych przed 1979 rokiem. Partnerstwo w Swiss Fund for the Needy Victims of the Holocaust, w celu pomocy byłym więźniom obozów koncentracyjnych a także udział w negocjacjach, które doprowadziły do ustanowienia German Forced Labor Compensation Program, poprzez dostarczanie aplikacji i nadzór ich rozpatrywania, żyjącym osobom zmuszanym do pracy przymusowej podczas wojny świadczyły o głębokim zaangażowaniu organizacji w sprawy Polaków. Kongres brał tez udział w Holocaust Victims Assets Program (sprawa banków szwajcarskich w Sądzie Federalnym Nowego Jorku); niemieckim programie utraty majątków, niemieckim programie uszkodzeń ciała i austriackim programie pracy przymusowej. Oranizacja była członekiem IOM Appeals Panel rozpatrującym odmowy podań w ramach odszkodowań za roboty przymusowe i uszkodzenia ciała [25].
KPA działał aktywnie poprzez rozwinięty system pomocy humanitarnej i charytatywnej dla Polski Późniejsze inicjatywy dotyczyły również Polonii, np. Biuro Bezpłatnej Pomocy Prawnej dla Polaków w Chicago istniejące od 1990 roku. Z jego usług skorzystało prawie 4 tysiące klientów, a obsłużyło ich ponad 70 adwokatów. KPA prowadził akcje na rzecz odszkodowań od rządu Niemiec dla ofiar pracy przymusowej i ofiar obozów koncentracyjnych dla 6 tysięcy Polaków z Ameryki, Kanady i Karaibów [26].
Zarówno Rozmarek, Mazewski, jak i Moskal aktywnie działali na płaszczyźnie polonijnej. Biorąc pod uwagę charakter organizacji – typu umbrella, było to dość trudne przedsięwzięcie. Każdy z nich tworzył odrębną erę funkcjonowania organizacji, w tym również stosunków polsko – żydowskich.
Karol Rozmarek nie udzielił poparcia dla PRL i aktywnie zwalczał władze komunistyczne. Podczas jego rządów w Kongresie doszło do pierwszych prób nawiązania dialogu z organizacjami żydowskimi. Aczkolwiek nie były to rewolucyjne zmiany. Biorąc pod uwagę ówczesną sytuację historyczną dla KPA, priorytetem była walka z reżimem komunistycznym i wspieranie przybywających emigrantów do Stanów Zjednoczonych. Alojzy Mazewski wprowadził mechanizm kompromisu we wszelkich płaszczyznach działania KPA. Stopniowo zaczął zmieniać politykę Kongresu wobec komunistycznego państwa polskiego. Z negowania przeszedł do niewerbalnej akceptacji. Równocześnie popierał zmiany demokratyczne w Polsce. Za jego czasów doszło do ożywienia stosunków polsko – żydowskich, które przybrały pozytywny charakter, czego wyrazem była szeroko zakrojona współpraca. Edward Moskal popierał demokratyczne państwo polskie, mimo iż w późniejszych latach krytykował poczynania postkomunistycznego rządu. W czasach jego prezesury doszło do zerwania stosunków pomiędzy Polonią a diasporą żydowską, na co miał bezpośrednio wpływ sam prezes.

Przypisy

[1] Utworzenie Związku uzewnętrzniło pewne rozbieżności pomiędzy niektórymi organizacjami wtapiającymi się w nurt życia kraju osiedlenia, a dążeniem czynników rządowych kraju, pragnących przejąć cały „rząd dusz” nad Polonią. Delegacja Polonii amerykańskiej nie przystąpiła do Związku: „ Będąc Amerykanami polskiego pochodzenia i posiadając w Stanach Zjednoczonych pełnię praw – pisano – Polacy amerykańscy nie mogą bez uszczerbku dla swoich obowiązków i lojalności w stosunku do przybranej ojczyzny przyłączyć się do Związku”. W ścisłym kontakcie ze Związkiem działały różne organizacje, na przykład Fundusz Szkolnictw czy Towarzystwo Pomocy Polonii Zagranicznej.
Strona internetowa Świat Polonii, http://www.wspolnota-polska.org.pl/index.php?id=kw7_1_03, B. Rączkowski, Przed III Zjazdem Polonii i Polaków z Zagranicy, [wydruk z 25.05.2007 roku].

[2] G. Babiński, Instytucje i organizacje polonijne, [w:] Polonia Amerykańska, przeszłość i współczesność, pod red. H. Kubiaka, Wrocław 1988, s. 184 – 193.

[3] A. Brożek, Próby zjednoczenia Polonii amerykańskiej i ich ideologie, [w:] Wokół historii i polityki, Studia z dziejów XIX Hrabyk XX wieku, pod red. S. Ciesielskiego, Toruń 2004, s. 172.

[4] Komitet Narodowy Amerykanów Polskiego Pochodzenia (KNAPP) – organizacja piłsudczykowska w Stanach Zjednoczonych z siedzibą w Nowym Jorku, działająca w latach 1942 do 1959 (do formalnej likwidacji). Organizacja posiadała liczne biura i placówki na terenie stanu Nowy Jork i poza jego obrębem – okręgi, oddziały miejscowe. Głównymi celami organizacji były m.in.: udział Amerykanów pochodzenia polskiego w wysiłku wojennym Stanów Zjednoczonych Ameryki, obrona i zachowanie suwerenności i nienaruszalności państwa polskiego, szkolenie Amerykanów polskiego pochodzenia do udziału w odbudowie Polski i Europy, uświadamianie społeczeństwu amerykańskiemu o historycznej roli państwa polskiego, opracowywanie planów i projektów, mających na celu pomoc Polsce po zakończeniu wojny. Strona internetowa Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, http://www.pilsudski.org/Polish/Zbiory/Archiwum/Archiwum-016.html, [wydruk z 20.05.2007 roku].

[5] Andrzej Brożek, Próby…., s. 174.

[6] Andrzej Brożek, Próby…., s. 178.

[7]J. Wojdon, Spory i konflikty wewnątrz Kongresu Polonii Amerykańskiej w latach 1944 -1988.,[w:] Wokół historii…, s. 931.

[8] Idem , W imieniu…, s. 57 -58.

[9]Strona internetowa Polish American Congress – Illinois division, http://www.pacil.org/about_us.html, About us [wydruk z 20.05.2007roku].

[10] Joanna Wojdon, W imieniu … , s 61 – 65.

[11] Ibidem, s. 65 – 67.

[12] Ibidem, s. 69 – 71.

[13] Joanna Wojdon, W imieniu…, s. 71.

[14] Ibidem, s. 74 – 77.

[15] Ibidem, s. 79.

[16] Ibidem, s. 81.

[17] Ibidem, s. 88.

[18] Cyt. za Joanna Wojdon, W imieniu…,, s. 90.

[19] Ibidem, s. 107.

[20]W październiku 1779 roku generał Pułaski został śmiertelnie raniony w czasie bitwy pod Savannah, gdzie poprowadził oddział kawalerii do zwycięskiego ataku. Pułaski zmarł w wieku 32 lat, w wyniku poniesionych ran. Wojska amerykańskie odniosły zwycięstwo pod Savannah. Generał Pułaski i Tadeusz Kościuszko są traktowani przez Amerykanów jako bohaterowie w walce o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Dzień Kazimierza Pułaskiego w Illinois został ustanowiony w 1986 roku na mocy ustawy podpisanej przez Jamesa R. Thompsona, ówczesnego gubernatora stanu.
Strona internetowa The Polonia Portal, http://expatpol.com/index.php?stsid=16551&kid=35, A. Mikołajczyk, Obchody Dnia Pułaskiego w Muzeum Polskim w Ameryce, [wydruk z 20.05.2007 roku].

[21] J. Wojdon, W imieniu…, s. 114 – 115.

[22] Ibidem, s. 116.

[23] PNKK powstał w 1887 roku na tle konfliktu miedzy polską wspólnotą parafialną a anglojęzyczną hierarchia Kościoła rzymskokatolickiego. Od 1908 roku utworzyli własną organizację bratnią tzw. Spójnię.
J. Wojdon, W imieniu…., s. 117.

[24] L. Zyblikiewicz, Polityka Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii wobec Polski 1944 – 1949, Warszawa 1984, s. 55.

[25] Strona internetowa Świat Polonii, http://www.wspolnotapolska.org.pl, „60-lecie Kongresu Polonii Amerykańskiej”, [wydruk z 02.VIII.2007 roku].

[26] Strona internetowa Świat Polonii, http://www.wspolnota-polska.org.pl, „Wokół listu otwartego Prezesa Kongresu Polonii Amerykańskiej…”, [wydruk z 02.VIII.2007 roku].

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji
Creative Commons 2.5 Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
——————————————————————————————–