Encyklopedia „Epistema”

Wolna Kultura

Jest to ideologia, która promuje wolność w rozpowszechnianiu wszelkich materiałów drogą medialną (głównie poprzez Internet oraz środki masowego przekazu). Pogląd ten skupia się na zagadnieniu braku równowagi pomiędzy własnością wśród twórców, a prawem do użytkowania przez konsumentów. Poszukiwania tejże równowagi rozpoczynają się w chwili wejścia do użytku publicznego nowości technologicznych (np. radio, telewizja kablowa, Internet), które w większej części pozbawiają, poprzez niekontrolowany przepływ danych, twórców praw własności i zysków.

Szerzeniem tych zamierzeń zajmuje się organizacja Creative Commons (CC), utworzona w 2001 roku przez Lawrence’a Lessinga, który jest jednocześnie przewodniczącym organizacji. Creative Commons zajmuje się poszukiwaniem optymalnego rozwiązania konfliktu pomiędzy ochroną praw autorskich, a nieskrępowanym dostępem do twórczości. Fundacja ta zajmuje się organizowaniem licznych zgromadzeń, traktatów oraz projektów (np. iCommons (ang. International Commons)).

Creative Commons stworzyło zbiór licencji prawa autorskiego, zwanych pod nazwą „Licencje Creative Commons”. Licencji tej udziela się pod następującymi warunkami:

1. Uznanie Autorstwa (ang. Attribution) – „zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych pod warunkiem umieszczenia informacji o twórcy.”

2. Użycie Niekomercyjne (ang. Noncommercial) – „Zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych tylko w celach niekomercyjnych.”

3. Bez Utworów zależnych (ang. No Derivative Works) – „Zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie tylko dokładnych (dosłownych) kopii dzieła, niedozwolone jest jego zmienianie i tworzenie na jego bazie pochodnych.”

4. Na Tych Samych Warunkach (ang. Share Alike) – „Zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie pochodnych dzieł, pod warunkiem że będą one opublikowane na takiej samej licencji.”

Warunki te są pierwowzorami licencji, których do dziś opracowano w wersjach: 1.0, 2.0, 2,5, oraz najnowsza 3.0, niedostępna jeszcze w jeszcze w języku polskim.

Drugą, zajmującą się tym problemem licencją, jest licencja GNU FDL („Free Documentation Licence”), która została stworzona przez Free Software Foundation w 1999 roku. Licencja ta zakłada, że każdy tekst, dokumentacja tekstowa, podręcznik itp., objęty tą licencją, może być kopiowany i modyfikowany, nawet bez wiedzy autora, pod warunkiem, że zostanie zamieszczona informacja o twórcach, wraz z pochodnym (docelowym) dziełem tekstu licencji GNU FDL.

Licencja ta jest starszą niż licencja CC, jednak nie wyjaśnia głównych zagadnień kopiowania i modyfikowania dzieł, czyli „piractwa”. Jest to najistotniejszy aspekt problematyki Wolnej Kultury. Piractwo jest to dzielenie się i rozpowszechnianie informacji, dzieła lub utworu autora, bez jego wiedzy, a coraz częściej także i zgody. Pojęcie to dzisiaj jest rozumiane w sensie negatywnym. Jednak Lawrence Lessing w swojej książce „Wolna Kultura” (WSiP, 2005 r.) broni „Piratów”, propagując ich działalność jako pozytywny aspekt wykorzystywania nowoczesnych rozwiązań (Internet, płyty DVD itp.) Autor zauważa tu, że „piraci” są w dzisiejszym świecie równie ważni jak twórcy. To właśnie oni propagują i rozpowszechniają dzieła, które w niektórych zakątkach świata byłyby niedostępne, a w skrajnych przypadkach zakazane.

Aby dokładnie przyjrzeć się problemowi „piractwa” i przeanalizować jego negatywny i pozytywny wpływ na rozwój społeczeństw, przytoczę terminy „Piractwo I” oraz „Piractwo II”, zasięgnięte z książki „Wolna Kultura”:

- „Piractwo I”- polega ono na nielegalnym kopiowaniu i rozpowszechnianiu dzieł, często za opłaty o wiele niższe niż oryginały. Tutaj pojawia się problem „własności” niezależnej od autora, która poprzez nielegalne drogi prowadzi do popularyzowania jej w mentalności społeczeństw; staje się swoistą „reklamą” oryginału. Ludzie mają dostęp do dzieła, które w normalnych warunkach byłoby im zabronione przez prawo. Buduj sobie pewien rodzaj „przyzwyczajenia”, które z punktu widzenia twórcy jest pozytywnym aspektem.

- „Piractwo II”- jest to nielegalna w świetle prawa wymiana plików poprzez sieci peer-to-peer, tzw. p2p, które wywołują niekontrolowany przepływ danych wśród odbiorców, bez korzyści dla twórców.

Wyróżnia się cztery kategorie obliczeniowe używania sieci p2p przez użytkowników:

A. Użytkownicy, którzy ściągają dane, zamiast je kupować.

B. Użytkownicy, którzy wypróbowują dzieła, przed ich zakupem na rynku komercyjnym.

C. Użytkownicy, którzy korzystają z niedostępnych na rynku komercyjnym wytworów (w tej sytuacji, jeśli ktoś czegoś nie sprzedaje, nie może mówić o stratach).

D. Użytkownicy korzystający z utworów nieobjętych prawem autorskim, które można dowolnie rozprzestrzeniać i użytkować, celowo udostępnione przez twórcę.

Ten rodzaj piractwa ma dwie twarze – zawsze jest ktoś, kto narusza prawa autorskie, czerpiąc z tego korzyści (przypadek A i B); a także znajdzie się zawsze ktoś, kto użytkuje utwory niedostępne na rynku komercyjnym, dla własnej satysfakcji (przypadki C oraz D).

Jak widać pojęcie „piractwa” w dzisiejszym świecie jest szerokie i zróżnicowane, dlatego należy pamiętać o własności twórców i prawach konsumentów, którzy w walce o „równowagę na rynku” są oczywiście najważniejsi.

Główną ideą Wolnej Kultury jest stwierdzenie jak niedoskonałe jest prawo ochrony praw autorskich, oraz kwestie dotycząca tego jak daleko może posunąć się odbiorca, w wykorzystywaniu do własnych celów dzieł i utworów innych twórców. Drogą do ustalenia możliwie najdalej idących i satysfakcjonujących przedsięwzięć, jest zmiana prawa konsumenckiego i autorskiego, które będą nastawione w równej mierze na ochronę zarówno twórców, jak i użytkowników. Idea Wolnej Kultury jest poprzedzona licznymi procesami sądowymi, w wyniku których okazywało się, że prawa są w coraz większym stopniu zaostrzane, na korzyść twórców, jednak bez świadomości tego, że użytkownicy są w coraz większym stopniu skrępowani.

To właśnie jest batalia prostych ludzi oraz wielkich koncernów, broniących tak zwanych „praw autorskich” i często wykorzystując je jako skuteczną broń dla ochrony swoich monopolistycznych interesów. Problemy te są w tym wypadku centrum zainteresowania idei Wolnej Kultury, poszukującej adekwatnych rozwiązań prawnych stymulujących kreatywność.

Prawo powinno dostosowywać się do użytkowników, a nie służyć wielkim korporacjom, czyniąc z użytkowników przestępców.

Anna Roczon

Wybrana literatura przedmiotu:

• Lawrence Liang, Guide to Open Content Licenses, Piet Zwart 2004. Dostępna również w wersji elektornicznej na licencji CC zob. Lawrence Liang – Guide to Open Content Licenses

• Lawrence Lessing, Wolna Kultura, Warszawa 2005. Dostępna również w wersji elektornicznej na licencji CC zob. Lawrence Lessing – Wolna Kultura

• Jan Jacek Szymona, Wolność i własność w Internecie, „Kultura i Historia” nr 12/2007.

• Sam Williams, W obronie Wolności, Warszawa 2003.

Źródła internetowe:

• http://creativecommons.pl

• http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation

——————————————————————————————–
Materiał udostępniany na zasadach licencji

Creative Commons 2.5
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne
-Na tych samych warunkach 2.5 Polska
——————————————————————————————–