W roku 1870 Čeněk Rýzner, lekarz z zawodu a historyk z zamiłowania, przeprowadził prospekcję terenową na stanowisku Únětice koło Pragi. Pozyskane wówczas materiały miały stać się pierwszymi wyróżnikami nowego ugrupowania.
Kultura unietycka (zwana dalej: KU), jest datowana na okres 2300-1600 BC.[1] Zajmuje stosunkowo rozległy obszar częściowo Czech, Moraw wraz z przyległą częścią Słowacji, Saksonii, Turyngii, Łużyc oraz Śląska i południowej Wielkopolski. Jest to, więc ugrupowanie nie tylko ciekawe ze względu na zajmowany przez siebie obszar, lecz także przez wyraźne oddziaływania kulturowe na ugrupowania sąsiednie m.in. na społeczności kultur: straubińskiej i iwieńskiej.

HISTORIA BADAŃ NAD POCZĄTKAMI EPOKI BRĄZU W REJONIE MAZOWSZA I PODLASIA – REFLEKSJE BADAWCZE

W przeciwieństwie do reszty ziem polskich badania nad przełomem neolitu i początkami epoki brązu na Mazowszu i Podlasiu praktycznie nie są prowadzone. Powody tego stanu rzeczy są dwa. Po pierwsze większość materiału stanowią archiwalia lub znaleziska pozyskane w wyniku prowadzenia prac ratowniczych bądź powierzchniowych. Drugi powód wydaje się bardziej prozaiczny, po prostu brak zainteresowania tematyką badawczą podejmowaną zazwyczaj przy okazji prowadzenia innych prac.

Mazowsze oraz Podlasie w ciągu całej swej historii niejednokrotnie zmieniało swe granice polityczne i kulturowe. Zmienne były też relacje tych obszarów względem pozostałych dzielnic naszego kraju. Pomimo to na potrzeby badań wydziela się podstawowy podział tego obszaru na tzw. Mazowsze przed warszawskie, podwarszawskie oraz samo Podlasie. Przy czym podział ten dla początków epoki brązu jest zbyt ogólny i stanowi jedynie pomoc w ogólnym omawianiu stanowisk z tego rejonu. Stąd dla materiałów o chronologii przełomu neolitu i brązu we wspomnianym obszarze warto posłużyć się określeniem dorzecza środkowej Wisły, jako bardziej adekwatnego …

Dorota Łasisz, Marek Łasisz
Sfera symboliczna w paleoindiańskich kulturach Clovis i Folsom
Streszczenie
W artykule poruszono zagadnienie wyjątkowo rzadkich znalezisk związanych ze sztuką i wierzeniami dawnych Paleoindian. Choć jedynie niezwykle mały fragment tego, jakże ważnego aspektu życia dawnych mieszkańców Ameryki Północnej przetrwał do naszych czasów, to jest on niezmiernie istotny w analizie tych dawnych społeczności.
Kultury Clovis i Folsom rozwijały się głównie na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, tworząc razem tak zwany Horyzont Llano. Ich rozwój przypadł mniej więcej na okres od 11,5 do 10,2 tys. lat temu[1], czyli na schyłek epoki lodowcowej …

Wojciech Paweł Zgurecki
Symbolika kurhanów w aspekcie społecznym i kultowym

Kurhany dla wielu społeczności niemal od zawsze pozostawały jednym z punktów odniesienia w płaszczyźnie terenu. Jednakże prócz ich niezwykłych walorów konstrukcyjnych, w pierwszej kolejności zwraca uwagę ich możliwa symbolika rozumiana w aspekcie społecznym i kultowym. Zmarły chowany pod nasypem takiego kurhanu stawał się, bowiem niejako strażnikiem ziemi należącej do wspólnoty, której był członkiem, a jako wyróżniany spośród niej był także łącznikiem pomiędzy ziemią a czczonymi przez wspólnotę bóstwami. Zresztą, można postrzegać konstrukcję grobu kurhanowego właśnie w ten sposób. Dość często interpretuje się …

Wojciech Paweł Zgurecki

PRÓBA CHARAKTERYSTYKI SPOSOBU KONSTRUOWANIA KURHANU
„Wiele budowli megalitycznych jest przykładem imponujących przedsięwzięć technicznych. Wznoszenie wielkich kopców (…) i kamiennych konstrukcji grobowych wymagało zaawansowanej sztuki inżynierskiej (…). Megality były fenomenem ponadkulturowym, a związane z nimi reguły i wartości kultywowały społeczności z wielu odległych części Europy. Wzorce te (religia?) trwały przez wiele setek lat. Były one (zarówno te, które wprost wiązały się z obrzędowością pogrzebową, jak i monumentalne budowle o przeznaczeniu kultowym i organizacyjno-społecznym) zróżnicowane tak, jak odmienne były same konstrukcje megalityczne. Zwyczaje towarzyszące tej idei zmieniały się, a część …

Wojciech Paweł Zgurecki
Kurhanowa forma grobu w „świetle” etnografii
CZĘŚĆ PIERWSZA
„Miejsca pochówku zmarłych określa archeologia terminem cmentarzyska, co oznacza miejsca pocmentarne. W ludowej tradycji przetrwała jeszcze nazwa żalnik lub, żalik. Wśród cmentarzyska archeologia rozróżnia cmentarzyska płaskie, to jest takie, na których groby widocznej oznaki, i kurhanowe, co wskazuje, że na grobach zrobiono nasyp ziemny. Kurhany nazywamy także mogiłami; zawierają one niekiedy więcej grobów” [1].
Te najprostsze i nie tracące nic ze swej aktualności rozróżnienie konstrukcji grobowych, jest intrygującą sposobnością ku próbom nakreślenia jednego z najbardziej frapujących zagadnień archeologii, tj. relacji grup ludzkich stosujących …

Wojciech Paweł Zgurecki
BURSZTYN W STAROŻYTNOŚCI

„Faeton, syn Heliosa i Klimene (córki Okeanosa) uprosił ojca, aby pozwolił mu, chociaż raz wyjechać w rydwanie słonecznym na sklepienie niebieskie. Helios wyraził zgodę i Faeton wyruszył na nieboskłon. Szybko jednak, przerażony wysokością, przestał panować nad końmi, zjechał z wyznaczonej drogi i niebezpiecznie zbliżył się do ziemi.Ogniem zajęte, dymić zaczęły się chmury. Wzgórza płomień ogarnął, rozpękły opoki I grunt się spiekł, wilgotne postradawszy soki, Schnie łąka, tlą się drzewa, wysusza krynica I zboże z własną szkodą płomienie podsyca… Wówczas, gdy nagłe ognie całą ziemię spiekły …

Arnold Gawron
Archeologii kłopoty z semantyką [*]
Tytuł niniejszych spostrzeżeń nasuwać może przypuszczenie, iż ich celem będzie analiza określonych problemów dostarczanych …

Wojciech Paweł Zgurecki

HISTORIA POLSKICH BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH STANOWISK SEPULKRALNYCH

ARCHEOLOGIA – pojęcie, które zwykłemu człowiekowi, przynajmniej pasjonatowi tej dziedziny nauki, kojarzy się zwykle z postacią Indiany Jonesa, jego ekscytującymi przygodami, odnalezionymi skarbami, zagadkowymi budowlami i jeszcze bardziej tajemniczymi odkryciami. Prawie nikt z nas nie pamięta jednak o tych, którzy przyczynili się do powstania początków tej nauki i zasad, które nią winny kierować. Tym zapomnianym przez ludzi i historię badaczom przeszłości, częstokroć bezimiennym, artykuł ten w całości poświęcam.

„Istnieje zasadnicze podobieństwo pomiędzy fortalicjami, kiedykolwiek je wzniesiono, – jeżeli tylko do …

Kultura i Historia nr 4/2003

Bogusław Gediga
Uwagi o zmierzchu kompleksu trzciniecko-komarowskiego
i kształtowaniu się nowej rzeczywistości kulturowej

Adres do korespondencji:
Bogusław Gediga, Instytut Archeologii i Etnologii PAN,
ul. Więzienna 6, 50-118 Wrocław, Polska
Tematem obrad naszego spotkania ma być czytelny w źródłach archeologicznych okres istotnych przemian kulturowych, jakie dokonywały się w różnym natężeniu w środkowej i młodszej epoce brązu w poszczególnych regionach Europy. Problematyka ta została określona w tytule konferencji „Zmierzch kompleksu trzciniecko-komarowskiego i sposoby kształtowania się nowej rzeczywistości kulturowej w środkowej i młodszej epoce brązu”. W załączonym do zaproszenia krótkim wprowadzeniu zostało w pewnym sensie …