Maciej Jonek, Iga Francuz
Obrazy nie leżą na ulicy, czyli o roli naszego nastawienia w
odbiorze dzieła sztuki
1. Wprowadzenie
Dzieło sztuki to specyficzny komunikat. Forma, jaką posłużył się nadawca komunikatu, by przekazać pewną treść odbiorcy bardziej lub mniej wyróżnia się ze swojego otoczenia. Zwłaszcza dziś, gdy dzieła sztuki oddzielone są od nie-dzieł sztuki niezbyt ostrą granicą. Plamy pozostawione na chodniku przez niefrasobliwych pracowników budowy pobliskiej elewacji, oraz te z niezwykłą pieczołowitością komponowane na płótnie przez absolwentów uczelni artystycznych nie różnią się na pierwszy rzut niewprawionego oka (nie wspominając już o umiejscawianiu w przestrzeniach …

Anna Słysz
Systemy eksperckie w diagnostyce psychologicznej – możliwości i ograniczenia
Wprowadzenie
Systemy eksperckie to programy wspomagające korzystanie z wiedzy (w ramach różnych dyscyplin) i podejmowanie decyzji. Wiedza systemu eksperckiego składa się głównie z faktów (informacji, które są powszechnie akceptowane przez specjalistów w danej dziedzinie) oraz heurystyk (informacji subiektywnych, które wspomagają proces oceny i rozwiązywania problemów przez określonego specjalistę) (Duch, 2008). Jednym z najbardziej popularnych rodzajów systemów eksperckich są systemy diagnostyczne, wykorzystywane w różnorodnych dyscyplinach technicznych, w medycynie, analizie chemicznej itd. Im bardziej obiektywny charakter ma dana baza wiedzy, tym łatwiej stworzyć taki …

Przemysław Nowakowski, Dawid Lubiszewski
Co się dzieje z moim ciałem?O ciele gumowym, przemieszczonym i podmienionym
Drew Leder [1998] argumentował, że we współczesnych teoriach (w medycynie, psychologii czy filozofii) zupełnie nieobecne jest pierwszoosobowo doświadczane ciało. Inny autor [Gallagher 1986] pisząc o ciele pierwszoosobowo doświadczanym nazywa je nieobecnie dostępnym (absently available), argumentując, że ciało w codziennym funkcjonowaniu, działaniu i doświadczaniu jest ciałem nieobecnym. Dopiero ciało poddane świadomej refleksji, bądź ciało dysfunkcjonalne jest ciałem obecnym, choć już radykalnie odmiennym od ciała nieobecnie dostępnego. Wspomniane uwagi wskazują podwójną złożoność badań nad pierwszoosobowo doświadczanym ciałem: …

Paweł Matusz
Przetwarzanie multisensoryczne i uwaga przestrzenna
Czy obiekt stymulujący dwie modalności zmysłowe zostanie spostrzeżony bardziej efektywnie niż obiekt stymulujący tylko jedną modalność? W czym przejawia się ta efektywność i gdzie są jej granice? Przetwarzanie wielozmysłowe (multisensory processing) jest przedmiotem trwających od ponad czterdziestu lat [za Stanford i Stein 2007] intensywnych badań. Te wysiłki pozwoliły na udzielenie odpowiedzi, czym przetwarzanie międzyzmysłowe jest i gdzie leżą granice jego efektywności. Mimo to, obiecującym obszarem badań jest konkurencja pomiędzy bodźcami wielozmysłowymi i bodźcami emocjonalnymi.

Olga Kowalczuk
Czy ludzie przeceniają zdarzenia o niskim prawdopodobieństwie? Trafność planów badawczych stosowanych w psychologii poznawczej
Postępowanie badawcze powinno być trafne wewnętrznie i zewnętrznie. Pierwszy postulat oznacza, że procedura badawcza ma umożliwić ocenę sformułowanej przez badacza hipotezy. Drugi postulat określa możliwość uogólnienia wniosków z badanej próby na populację i z warunków laboratoryjnych na realne sytuacje życiowe. Niniejszy artykuł zawiera rozważania metodologiczne nad związkiem obu rodzajów trafności. Problem omówię na przykładzie dwóch metod stosowanych przez psychologów poznawczych do uzyskania odpowiedzi na pytanie: „Czy ludzie przeceniają zdarzenia o niskim prawdopodobieństwie?”. Pierwsza procedura wykorzystuje liczbowy …

Dariusz Zapala
Aktywność twórcza osób ze specyficznymi deficytami funkcjonalnymi mózgu
Wstęp
Na ogół twórczość wiążemy ze świadomą działalnością nastawioną na tworzenie nowych rozwiązań, zaś talent twórczy z kompleksem cech indywidualnych, dzięki którym człowiek jest w stanie tworzyć wartościowe dzieło (Nęcka 1994]. Inny badacz zjawiska twórczości — M. Runco, w swej teorii ideacyjnej, upatruje podstaw tej ludzkiej aktywności we współwystępowaniu trzech rodzajów zdolności. Są to umiejętności: do generowania dużej ilości nowych pomysłów, właściwej oceny osobistych wytworów oraz planowania i nadzoru własnych czynności poznawczych [Karwowski 2005).
Naukowe definicje świadomej aktywności twórczej nie odbiegają znacznie od potocznych …

Kultura i Historia nr 12/2007
Andrzej Kapusta
Rozumienie i wyjaśnianie patologii umysłu
wobec „paradygmatu kognitywnego”
Strategie góra-dół (charakterystyczne dla filozofii, psychologii
poznawczej i badań dotyczących sztucznej inteligencji) oraz strategie
dół-góra (charakterystyczne dla neuronauk) nie powinny być
utrzymywane we wzajemnej zimnej izolacji, jeśli mają rozwiązać
problemy działania mózgu i umysłu. W zamian wyobrażamy sobie
wzajemny ruch między nimi, który być może sprowokuje owocną
wzajemną ewolucję teorii, modeli i metod

Patricia Churchland
Wraz z powstaniem nauk humanistycznych w drugiej połowie XIX wieku pojęcia „rozumienia” i „wyjaśniania” zyskały miano kategorii przeciwstawnych.

Marcin Treder
Od kontroli ruchu do wolnej woli — błąd 350 milisekund
W krótkim artykule, bazując głównie na pracach Daniela C. Dennetta i Shauna Gallaghera, udowadniam, że słynny eksperyment Benjamina Libeta pomimo powszechnych do niego odwołań, nie tylko nie stanowi argumentu za nieistnieniem wolnej woli, ale w ogóle tego problemu nie dotyczy.
„Can we find any flaws in the reasoning that has led this
distinguished group of neuroscientists to this dire conclusion?”

(Daniel C. Dennett, Freedom Evolves)

Aleksandra Pilarska
Samoświadomość — fenomen czy przekleństwo świadomości?

Zagadnienia samoświadomości należą do najbardziej skomplikowanych i prowokujących problemów naukowych. Człowiek jest bowiem jedyną istotą, którą ewolucja wyposażyła w ów złożony aparat, dzięki któremu jest on zdolny do uczynienia własnych przeżyć przedmiotem obserwacji wyższego rzędu oraz do pojęciowego odróżnienia siebie i własnego ciała od wszystkich innych obiektów. Jakkolwiek problemy samoświadomości budzą szerokie zainteresowanie tak teoretyków, jak i badaczy różnych dziedzin, pozostają one wciąż terenem ożywionych dyskusji i polemik. Mimo ponad 30 lat badań empirycznych w tym obszarze, owocujących w wiele szczegółowych wyników, podstawowe problemy …

Natalia Zimna
Mózg w muzeum czyli neuroestetyka

Abstrakt.  Skąd się biorą przeżycia estetyczne? Jaką rolę ma spełniać sztuka?
Neuroestetyka poszukuje odpowiedzi na te pytania patrząc z nowej perspektywy — perspektywy mózgu.Każde dzieło sztuki, aby nam się podobało, powinno spełniać przynajmniej jedno z ośmiu zasad sformułowanych przez Ramachandrana. Wyrażenie „podobać się” zostaje poddane rewizji — podobać się to pobudzać układ nagrody (dopaminergiczny) znajdujący się w układzie limbicznym. Dzieła sztuki mogą oddziaływać na odpowiednie obszary mózgu wywołując wrażenie przyjemności. Zatem: sztuka może uzależniać.

Olga Kowalczuk
Wpływ reprezentacji danych na skuteczność szacowań statystycznych
Rzeczywiste wydarzenia
Były senator Florydy Lawton Chiles w 1987 roku poinformował, że na 22 dawców krwi na Florydzie, u których stwierdzono obecność wirusa HIV na podstawie wyników testu FUSA, siedmiu popełniło samobójstwo [Gigerenzer, Hoffrage i Ebert 1998]. Znaczna liczba osób po uzyskaniu seropozytywnych wyników w teście na obecność wirusa HIV rozważała samobójstwo [Stine 1996}. Autentyczny przypadek mężczyzny, który po otrzymaniu wyniku w teście krwi wskazującego na obecność wirusa HIV, popełnił samobójstwo szczegółowo przeanalizowali Holt i Anderson [1996]. Autorzy stwierdzili, że w grupie ryzyka, w …

Piotr Sobol-Kołodziejczyk
Dwa pojęcia obliczania

Uwagi wstępne
Głównym celem tego artykułu jest próba określenia rodzaju relacji jaka zachodzi pomiędzy pojęciami obliczania i poznawania. Cel poboczny stanowi natomiast wskazanie warunków, które muszą zostać spełnione, aby sformułować obliczeniową koncepcję eksplikującą naturę i fundamentalne własności procesu poznawania. Z uwagi na postawione cele, w pierwszej części tej pracy skupiono się na wyznaczeniu zakresu stosowalności terminu „obliczanie”. Wyznaczenie to wydaje się ważne, ponieważ, mimo że pojęcie obliczania stanowi podstawę dla rozważań prowadzonych w ramach badań nad sztuczną inteligencją, psychologii poznawczej, lingwistyki formalnej, czy filozofii umysłu i języka, istnieje …